ژئومورفولوژی شاخه‌ای از رشتهٔ جغرافیای طبیعی است که به بررسی چگونگی به‌وجود آمدن اشکال مختلف طبیعی در سطح زمین می‌پردازد. کتاب ژئومورفولوژی اثر افشین شعبانی و عبدالحسین حاجی زاده نیز در رابطه با همین موضوع است.

ژئومورفولوژی (Geomorphology) دانشی است که در اواخر قرن نوزدهم میلادی شکل گرفت و با تلاش دانشمندان علوم زمین به قوانین و اصول علمی خود رسید. این علم امروزه مبتنی بر مقایسه ناهمواری‌ها و همچنین تعیین اشکال اولیه آن‌ها و بالاخره شناسایی فرایندها و محیط‌های ریخت‌اقلیمی است و دارای دو گرایش اصلی ژئومورفولوژی نظری (محض) و ژئومورفولوژی عملی (کاربردی) است. امروزه ژئومورفولوژی در دانشگاه‌های دنیا به‌عنوان زیرشاخه‌ای از علوم زمین و در ایران نیز به عنوان گرایشی از جغرافیای طبیعی و هم به‌صورت رشته‌ای مستقل (در مقاطع تحصیلات تکمیلی) در دانشگاه‌ها تدریس می‌شود.

مطالعه و بررسی فرایندهای مختلف تغییردهندهٔ چهره زمین با استفاده از ابزارها و تکنیک‌های گوناگون مهم‌ترین رویکرد دانش ژئومورفولوژی است که در این میان ماهیت فرایندهای مختلف (فرایندهای رودخانه‌ای، بادی، دامنه‌ای، یخچالی، ساحلی، زمین‌ساختی، آذرین و زیستی) و زمین‌چهره‌های پدید آمده توسط آن‌ها و تغییرات آن در طول زمان مورد بررسی قرار می‌گیرد. به دلیل گستردگی قلمرو مطالعه ژئومورفولوژی، این علم با سایر دانش‌ها و به‌ویژه علوم طبیعی ارتباط و پیوستگی تنگاتنگی دارد و از قوانین علوم دیگر در بررسی‌های ژئومورفولوژی استفاده زیادی می‌شود. از سوی دیگر بررسی مسائل ژئومورفولوژی و نتایج حاصل از تحقیقات آن در بسیاری از علوم طبیعی و انسانی (شهرسازی، گردشگری، آمایش سرزمین و…) با استفاده از فنون جغرافیادارای کاربرد و اهمیت فراوان است.
فهرست مطالب

تئوری مرفولوژی ساختمانی
سنگ آذرین یا درونی
ویژگی سنگ‌نگاری سنگ‌های رسوبی
سنگ‌های دگرگونی
گسل‌ها و خمیدگی‌ها
ساختمان‌های افقی و یک شیبی
سیستم‌های چین خورده آلپی
اشکال اولیه ساختمانی
اشکال ژورائی
اشکال وابسته به سفره‌های رورانده
«ساختمان‌های بلوری»
مخروط آتشفشان
ساختمان‌های گسلی
«واحد‌های بزرگ اشکال ساختمانی و مجاورت آن‌ها»
حوضه‌های رسوبی
رشته‌های چین خورده
مجاورت به صورت رویهم قرارگیری
«ارتباط شبکه آب با ساختمان زمین‌شناسی»
اثر داده‌های ساختمانی بر اجزاء شبکه آب‌ها
ژئومورفولوژی ایران اقلیمی و دینامیک بیرونی
ویژگی‌های آب و هوایی ایران
«مشخصه‌ها و شرایط پالئو مورفوکلیماتیک ایران»
مناطق موفوکلیمائیک پلیئستوسن
چشمه‌های کارستی
حرکات ریزشی
الگوی شماتیک حوزه‌های ایران
لند فرمها و پدیده‌های جریانی – رودخانه‌ای
مشخصات عمومی بیابان‌های ایران
مرفولوژی کویرها و پلایاها
«ژئومرفولوژی ساحلی و زیردریایی ایران» ‌
فرآیند‌های حاصل از جریانات دریایی
«ژئومرفولوژی اقلیمی»
رابطه اقلیم و ناهمواری
نقش نسبی سنگ‌ها در شکل ناهمواری
قلمروهای بزرگ اشکال ناهمواری اقلیمی
«تقسیم قلمرو‌های بزرگ اشکال اقلیمی»
اشکال رودخانه – یخچالی
دامنه‌های پله ای
«قلمروهای کم آب» ‌
ویژگی‌های عمومی سیستم‌های شکل زایی
ناهمواری پایکوه و دشت ها
اشکال ناهمواری بادی
«‌نمونه‌های متفاوت قلمرو کم آب»
اشکال ناهمواری در سنگهای آهکی
«‌طبقات اقلیمی پیکر کوهستان‌ها»
«‌طبقه مجاور یخچالی» ‌
«ژئومرفولوژی ایران»
نگاهی به تاریخچه پژوهش‌های زمین شناسی در ایران
پراکندگی افیولیت در ایران
خلاصه تکتونیک ایران
گسل‌های مهم ایران
رشته کوه‌های زاگرس
تقسیم زاگرس به سه بخش بر اساس ساختمان و مرفولوژیک
زون ایران مرکزی
گنبدهای نمکی
تحولات اقلیمی کواترنر
دریاچه پلویان ایران
مناطق مرفوکلیماتیک ایران در کواترنر
«ژئومرفولوژی دینامیک»
«‌فرآیند حمل بر سطح دامنه‌ها» ‌
برداشت و رسوب‌گذاری
اشکال مهم تراکم آب‌های جاری
«یخچال‌ها» ‌
برداشت و تراکم یخرفت ها
«‌فرسایش بادی» ‌
«چهره‌های کاوشی فرسایش بادی» ‌
«فرسایش ساحلی»
دخالت عمومی فرسایش خشکی‌ها
«‌فرسایش انسانی» ‌
راه‌های تشخیص پادگانه ها
«‌ژئومرفولوژی ایران»
مشخصات پی سنگ ایران
«نگاهی به ساختمان زمین و ژئومرفولوژیک ایران»
«‌فرآیند‌های درونی و پیامدهای ژئومورفیک آن‌ها در ایران»
طبقه بندی‌های گسلهای ایران
نئوتکتونیک و لرزه خیزی در ایران
پلوتونهای، ولکانها و شبه ولکان‌های ایران
توده‌های پلوتکتونیکی ایران
آتشفشان بلوک لوت
مهمترین اشکال ولکانیسم ایران
گل‌فشان‌های ایران
گنبدهای نمکی ایران
«ویژگی‌های ژئومورفیک تیپ‌های عمده لندفرم‌های ایران»
مکانیسم چین خوردگی ایران
منشاء پیدایش دشت‌های ایران
«‌مبانی ژئومرفولوژی ماکس درایو»
منابع