کتاب درآمدی بر ترجمه ماشینی، به تالیف طیبه موسوی میانگاه، به ترجمه ماشینی یا ترجمه خودکار پرداخته که می‌توان آن‌را به عنوان نوعی ترجمه یا قسمتی از فرایند ترجمه از یک زبان به زبان دیگر تلقی نمود. هدف این کتاب، معرفی این شاخه از علم به علاقه‌مندان رشته‌های مختلف زبان و کامپیوتر است.

مخاطبین اصلی کتاب درآمدی بر ترجمه ماشینی را مترجمان و متخصصان مطالعات ترجمه، زبانشناسان و همچنین متخصصان علوم کامپیوتر تشکیل می‌دهند. همانطور که می‌دانیم در سال‌های اخیر تقاضا برای ترجمه به طور فزاینده‌ای در حال افزایش بوده است، بطوریکه تکیه صرف به امکانات سنتی حرفه مترجمی دیگر پاسخگوی این نیاز نیست. از این روست که گسترش تحقیقات در زمینه ترجمه ماشینی و بررسی مسائل این حوضه از علم امری اجتناب ناپذیر می‌نماید.

کتاب درآمدی بر ترجمه ماشینی می‌تواند به عنوان کتاب درسی تکمیلی برای دانشجویان کارشناسی ارشد و دکترای رشته‌های مترجمی، هوش مصنوعی یا زبانشناسی رایانه‌ای مورد استفاده قرار گیرد. علاوه بر آن محققان رشته‌های کامپیوتر، مترجمی یا زیانشناسی می‌توانند از کتاب درآمدی بر ترجمه ماشینی به عنوان منبع مفیدی برای انجام تحقیقات در حوضه پردازش زبان طبیعی، زبانشناسی رایانه‌ای، هوش مصنوعی و ترجمه ماشینی بهره گیرند. از آن جا که تاکنون کتابی در حوزه اختصاصی ترجمه ماشینی در ایران به چاپ نرسیده است، لذا این مجموعه را می‌توان به عنوان نقطه آغازی برای انجام تحقیقات در این حوزه به شمار آورد.

این کتاب در هفت فصل تنظیم شده است: فصل اول علاوه بر ارائه تعریفی کلی از ترجمه ماشینی و نیز معرفی اصطلاحات خاص این رشته در برگیرنده تاریخچه مختصری از ترجمه ماشینی نیز است. فصل دوم به بررسی جنبه‌های زبانی و رایانه‌ای ترجمه ماشینی می‌پردازد. خوانندگانی که رشته تخصصی آن‌ها زبانشناسی است قسمت اول این فصل را و خوانندگان رشته کامپیوتر قسمت دوم این فصل را می‌توانند به طور گذرا مرور نمایند چرا که این فصل تنها پیش زمینه‌های کلی در این دو رشته را ارائه می‌دهد. فصل سوم برخی مسائل اختصاصی ترجمه ماشینی به همراه برخی روش‌های حل آن‌ها که راه رسیدن به هدف نهایی در ترجمه ماشینی را هموار می‌سازد مورد بحث قرار می‌دهد. انواع سیستم‌های ترجمه ماشینی موضوع مورد بحث فصل چهارم هستند. مقایسه ترجمه ماشینی با ترجمه انسانی و نیز تمایز میان "ترجمه ماشینی به کمک انسان" و "ترجمه انسانی به کمک ماشین" در فصل پنجم مورد مطالعه قرار می‌گیرد. فصل ششم مراحل و چگونگی ارزیابی کلی سیستم‌های ترجمه ماشینی را بررسی نموده و فصل آخر به معرفی چند نمونه سیستم ترجمه ماشینی مانند سیسترن، متال، و دی ال تی می‌پردازد.
فهرست مطالب

پیش گفتار
فصل اول: مقدمه
1- تعاریف اولیه
2- تاریخچه مختصر ترجمه ماشینی
فصل دوم: جنبه‌های زبانی و رایانه‌ای در ترجمه ماشینی
1- جنبه‌های زبانی
1-1- مسائل نگارشی
2-1- مسائل آوایی
3-1- مسائل صرفی
1-3-1- ا نواع تجزیه صرفی در ترجمه ماشینی
2- جنبه‌های رایانه‌ای
فصل سوم: مسائل اختصاصی ترجمه ماشینی
1 – ابهام
2- اصطلاحات
3- با هم آیی‌ها
4- برچسب‌گذاری اجزا ء کلام
5- ابهام‌زدایی معنی واژه
6- قطعه قطعه‌سازی (تقطیع متن‌)
7- سر واژه‌سازی
8- بزرگنویسی
9- واژه‌های ناشناخته
فصل چهارم: انواع سیستم‌های ترجمه ماشینی
1- سیستم‌های مستقیم
2- سیستم‌های غیر‌مستقیم
3- روش‌های مبتنی بر قاعده
4- روش‌های مبتنی بر دانش
5- روش‌های مبتنی بر پیکره (‌زبانی‌)
6-ترجمه ماشینی مبتنی بر اصل
7-روش‌های ترکیبی
فصل پنجم: ترجمه ماشینی و ترجمه انسانی
1- مقایسه ترجمه انسانی با ترجمه ماشینی
2- ابزارهای ترجمه
3- ترجمه ماشینی و اینترنت
4- ترجمه انسانی به کمک ماشین
5- ترجمه ماشینی به کمک انسان
6- سیستم‌های زبان فرعی
فصل ششم: ارزیابی سیستم‌های ترجمه ماشینی
1-انواع و مراحل ارزیابی
2- ارزیابی زبان شناختی برونداد خام
3– ارزیابی بوسیله محققان
4- ارزیابی بوسیله سازندگان سیستم
5- ارزیابی بوسیله کاربران
6- ارزیابی بوسیله مترجمان
7– ارزیابی بوسیله دریافت کنندگان
فصل هفتم: معرفی چند سیستم ترجمه ماشینی
1- سیسترن (SYSTRAN)
2- متال METAL
3 – دی ال تی(DLT)
منابع