کتاب تاریخ نقاشی نوشته‌ی جان چارلز ون دایک، به بررسی دو نوع نقاشی تزیینی و توضیحی در طول تاریخ هنری مصری‌ها، آشوری‌ها و یونانی‌ها می‌پردازد.

منشأ نقاشی ناشناخته است. اولین ردپای تاریخ نقاشی (A text-book of the history of painting) در مصر شناسایی شد. اما قبل از تمدن مصر، انسان‌ها در دوران نخستین احتمالاً از رنگ در تزئینات استفاده می‌کردند و طرح انسان و حیوانات را بر روی استخوان و تخته سنگ می‌کشیدند. ردپای این هنر ابتدایی هنوز هم روی سفال، سلاح و ابزارهای سنگی غارها قابل مشاهده است. نشانه‌هایی از شکوفایی هوش انسان‌های اولیه را می‌توان به عنوان هنر در یک روش وابسته به باستان شناسی تلقی کرد. آن‌ها تمایل را به رسیدن به یک هدف مشخص ترجیح می‌دادند، و تنها با دانش کافی در آن زمان درباره چگونگی انجام آن می‌اندیشیدند.

اولین هدف این نقاشی دوران باستان، بدون شک، تزیینات بود یعنی استفاده از فرم‌های رنگی تنها برای رنگ و شکل‌ها، همانطور که در طرح‌های سفال و یا طرح‌هایی بر روی چاقوهای سنگی یا سرنیزه‌ها وجود داشته است. هدف دوم تقلید از اشکال و رنگ‌ها در پیرامون انسان‌ها، حیوانات و مانند آن‌ها، برای بیان ایده‌ها یا نسبت دادنشان به اشیای اطرافشان بود. طرح یک خرس در غار یا یک ماموت احتمالاً هدف ساکنان غار برای رساندن این پیام که با چه نوع هیولاهایی دست و پنجه نرم کرده‌اند، بوده است.

شما ممکن است فرض کنید که این موارد جزو تصاویر تاریخی نخستین می‌باشد. این روش اولیه برای انتقال یک ایده و به طور اساسی همانند نگارش نقاشی چند بعدی و نقاشی مصری‌هاست. تفاوت بین آن‌ها فقط یک سیر تاریخی است. جان چارلز ون دایک (John Charles Van Dyke) در این کتاب شرح می‌دهد که در هنر انسان‌های اولیه دو بخش بزرگ نقاشی تا به امروز وجود داشته است: یکی نقاشی تزیینی و دیگری نقاشی توضیحی.

نقاشی‌های تزئینی معمولاً بیان کننده ایده‌هایی غیر از خطوط هماهنگ و رنگ‌های مرتبط با آن نیستند که موضوع بحث این اثر نیست و تنها جلوه‌ای هنری از نقاشی‌های توضیحی است. اما در برخورد با آن باید در نظر داشت که نقاشی آشکارا همیشه یک اثر تزئینی کم و بیش همراه با آن بوده که مستلزم توضیحات بیشتری است. بحث این کتاب درباره هر دو نوع نقاشی در هنر مصر باستان می‌باشد که جزو اولین‌ها در این زمینه است.

در بخشی از کتاب تاریخ نقاشی می‌خوانیم:

منشأ نژاد یونانی هنوز به طور دقیق شناخته نشده است. به طور منطقی فرض می‌شود که مهاجران اولیه یونان از منطقه آسیای صغیر یا در سرتاسر داردانل و یا در دریا آمده‌اند و در جزایر یونان و سرزمین اصلی زندگی می‌کنند. تاریخ پیدایش دقیقی از آن در دست نیست، اما هنر همچنان نشان می‌دهد که در دوره قبل از هومر، یونانیان یک نژاد اصیل با عادات و آداب و رسوم متمایز فردی داشتند. تأثیرات مصری و آسیایی در این دوران در هنر آن‌ها مشهود است، اما با این وجود از یک نژاد جدا از همه نژادهای جهان قدیم است. ترقی یونانی‌ها احتمالاً در آب و هوای مطلوب و خاک، تجارت، نهادهای اجتماعی و دین سیاسی، آزادی ذهن و جسم به تعالی رسیده است.

اما همه این‌ها با هم برای درنظر گرفتن عقل، سلیقه و مهارت در موفقیت که در هر شاخه‌ای از زندگی یونانی که نشان داده می‌شود کافی نیست. علت آن در ساختار اساسی ذهن یونان و آرزوی ابدی آن نسبت به آرمان‌های روحی، اخلاقی و فیزیکی نهفته است. ذهنیت کامل، بدن کامل، رفتار کامل در این جهان در جستجوی آرمان‌ها بودند. یونانیان به تکامل تمایل داشتند. معرفت و ترقی نژاد آن‌ها را از لحاظ جسمی به عنوان به عنوان جنگجو، فلاسفه، قانون‌گذاران، شاعران، هنرمندان، از نظر اخلاقی به عنوان قهرمانان که زندگی و اقدامات آن‌ها از خدایان گرفته شده بود آموزش دیدند.

انگیزه‌های هنری: نه سلطنت و نه مذهب هنر را در یونان، مانند آشور و مصر رونق بخشیدند. هیچ حکومت پادشاهی از نوع شرقی وجود نداشت، و رهبران انتخاب شده یونانی‌ها هرگز، تا روزهای آخر، هنر خود را به دیگران تحمیل نکردند. هر چه بود برای همه بود. در دین، وحدت وجودی خدایان از همان ابتدای وجود داشت، اما این خدایان بیشتر شبیه آرمانگرایی‌های یونان بود تا آفریدگاری معنوی. آن‌ها نمایانگر فضایل شخصی یونانیان بودند و نمونه‌هایی از یک زندگی کاملو در پرستش آن‌ها، یونانیان نظم، رفتار، آرامش، عزت، زندگی را رعایت می‌کردند.

فهرست مطالب
مقدمه
فصل اول: نقاشی مصری
فصل دوم: نقاشی آشوری‌ها
تمدن دجله و فرات
نقاشی ایرانی
فینقی‌ها، ایرانیان و نقاشی مینیاتور آسیایی
فصل سوم: نقاشی یونانی
یونان و یونانی‌ها
نقاشی رومی و اتروسکی