کتاب نقش تربیت نوجوان در تعالی شخصیت وی نوشته‌ی مرضیه سلیمانی، زهرا اسدی و مهین محمدی، به بررسی مسائل تربیتی فرزاندان از منظر روانشناسی می‌پردازد.

در میان عوامل گوناگونی که منشأ تحولات اجتماعی محسوب می‌شوند، تربیت، آرام‌ترین، مطمئن‌ترین و مفید‌ترین آن‌هاست. تربیت، روندی بسیار بلند مدت دارد و تقریباً در همه‌ی مراحل عمر آدمی از تولد تا مرگ، تأثیر خود را نشان می‌دهد، ولی این نقش در برخی مراحل برجسته و تعیین کننده و در مقاطعی دیگر نقش آن کم‌رنگ و محدود می‌شود.

برخی از دانشمندان مهم‌ترین سال‌های تربیت‌پذیری را هفت سال اول زندگی و پاره‌ای دیگر تا دوران نوجوانی می‌پندارند و عده‌ای نیز تأثیرپذیری آدمی از تربیت را تا چهل سالگی معرفی کرده‌اند. نخست باید معلوم شود که هدف از تربیت چیست؟ آیا آموختن مفاهیم علمی است یا انباشته کردن ذهن دانش‌آموزان؟

یک مسأله‌ی علمی را به شاگرد یاد دادن کار آسانی است، ولی او را با امید، اراده و جدیت تربیت کردن و قوای روحی‌اش را برای کار آماده نمودن، عملی دشوار است که از همه‌کس ساخته نیست. در حقیقت، باید گفت انتقال علم مرحله‌ی نازلی از تربیت است و ایجاد روح علمی، مرحله‌ی عالی تربیت می‌باشد.

در مرحله‌ی بعد ضروری است از عواملی که اثرگذار بر تربیت هستند سخن گفت، مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از: زمینه‌ی ژنتیکی، عامل محیط خانوادگی، محیط آموزشی (مدرسه)، محیط اجتماعی (نفوذ هم‌سالان)، نهادها و مراکز اطلاع رسانی و رسانه‌های گروهی، عامل رشد (تحولات مربوط به عامل سنی)، عامل مذهب و در نهایت اراده‌ی خودساز شخصیت.

هر یک از این عوامل در زمان خاصی، وارد صحنه شده و تأثیرات خود را بر آدمی اعمال می‌نماید. به گونه‌ای که می‌توان شخصیت فرد را برآیند عوامل مذکور تلقی نمود با این توضیح که دایره‌ی نفوذ تأثیر هر یک از عوامل که گسترده‌تر باشد، شخصیت آدمی در همان جهت شکل می‌گیرد.

در گام سوم باید ملاحظه نمود تربیتی که بتواند از جوانان شخصیتی متعادل و هماهنگ به وجود آورد چه ویژگی‌هایی داد؟ چنین تربیتی باید ناظر بر جنیه‌های متنوع وجود آدمی از جمله: تربیت بدنی (فیزیکی)، عاطفی، اجتماعی، عقلی (ذهنی) و اخلاقی (معنوی) باشد.

جملات برگزیده‌ی کتاب نقش تربیت نوجوان در تعالی شخصیت وی:

- سرنوشت خود را با افکارتان تعیین کنید.
- ما همان گونه زندگی می‌کنیم که می‌اندیشیم.
- آنچه به هستی انسان، کیفیتی خاص می‌بخشد، آزادی است.
- جستجوی یک جوان در پی هویت، از برخی لحاظ همان جستجوی معنای زندگی است.
- هدف برای جوان، همچون فانوس دریایی برای کشتی است که مانع غرق شدنش در دریای زندگی می‌شود.

در بخشی از کتاب نقش تربیت نوجوان در تعالی شخصیت وی می‌خوانیم:

"موریس دبس" که در زمینه روان‌شناسی بلوغ مطالعات و تحقیقات زیادی کرده است عقیده دارد که دست کم سه نوع دوستی در این دوران (اوایل جوانی) شکل می‌گیرد:

1. دوستی‌هایی که غالباً میان جوانان هم‌سن و هم‌جنس در محیط آموزشگاه یا محیط‌های شبانه روزی نظیر خوابگاه‌های دانشجویی شکل می‌گیرد و در بیشتر موارد یا به خاطر خدمتی است که یکی در حق دیگری در موقعیت خاص انجام داده است یا در نتیجه سلب اعتماد از یک دوست قدیمی به وجود می‌آید. این نوع دوستی‌ها با تقدیم هدیه و نشان دادن احساسات خالصانه به اوج می‌رسد و بیشتر این دوستان ترجیح می‌دهند که دوستانشان همواره متعلق و منحصر به خودشان باشد و دیگری در این ارتباط عاطفی مشارکتی نداشته باشد.

2. دوستی که بین جوان و نوجوان یا کودک به وجود می‌آید و مبتنی بر حمایت فرد از دوست خردسال است، در مورد این دوستی‌ها باید از نظر اخلاقی و روحی کاملاً احتیاط کرد. در غیر این صورت احتمال راه یافتن انحرافاتی از قبیل آلودگی جنسی به این دوستی‌ها وجود دارد و این زمانی است که بدآموزی‌های خانوادگی، مراقبت نکردن والدین و خلاء عاطفی کودک، نوجوان یا جوان زمینه را برای لغزش‌های اخلاقی فراهم می‌نماید.

3. دوستی که بین جوان و فردی که بزرگ‌تر از او به وجود می‌آید و دوست بزرگ‌تر به خاطر داشتن جاذبه‌های اجتماعی می‌تواند اعتماد جوان را به خود جلب کند که در بعضی موارد این دوستی به رابطه‌ای تنگاتنگ می‌انجامد. منزه بودن دوست بزرگ‌تر در این روابط و نظارت خانواده بر دوستی جوانان و نوجوانان ضرورتی انکارناپذیر است. جوانان در دوست‌گزینی همانند هر انتخاب دیگری نیازمند معیارهای روشن و قاطعی هستند.

فهرست مطالب
پیشگفتار
بخش اول: جوان و تعالی شخصیت
بخش دوم: جوان و جستجوی هویت
بخش سوم: جوان و نیازهای روحی
بخش چهارم: جوان و سلامت روان
بخش پنجم: جوان و هدف زندگی
بخش ششم: جوان و آزادی
بخش هفتم: جوان و ابراز وجود
بخش هشتم: جوان و اعتماد به نفس
بخش نهم: جوان و خویشتنداری
بخش دهم: جوان و مدیریت زمان
بخش یازدهم: جوان و مقبولیت اجتماعی