در کتاب قضاوت زن در مذاهب خمسه، تالیف فرشته خالص رنجبر، می‌خوانیم که مقوله قضا از جایگاه مخصوصی در جامعه برخوردار است و با توجه به حضور زنان در عرصه اجتماعی، گسترش دانش و ارتباطات، مطرح شدن تساوی حقوق زن و مرد این موضوع مورد توجه جدی واقع شده است.

شناخت دقیق یک موضوع خود می‌تواند انگیزه‌ای باشد برای اینکه شخص مطالعات خود را پیرامون آن توسعه بدهد و از حقیقت و واقعیت آن باخبر شود، یکی از این موضوعات قضاوت زن در مذاهب خمسه است. از آنجا که زنان نیمی از جمعیت را تشکیل می‌دهند، خود به خود موضوع قضاوت در مذاهب خمسه، تبدیل به یک بحث اجتماعی می‌شود در نتیجه می‌طلبد که پیرامون این موضوع به کند و کاو پرداخته و نظر مذاهب اسلامی که با بهره‌گیری از آیات قرآن کریم و سنت شریف و آراء و نظریات فقیهان مذاهب به توسعه و تبیین این موضوع بپردازیم.

فقهای مشهور اسلام ذکورت را در قاضی شرط دانسته و قضاوت زنان را مطلقاً جایز نمی‌دانند لیکن در این مسأله اقوال مخالف از فقهای شیعه و اهل سنت نیز وجود دارد که بر ادله مخالفان قضاوت زنان خدشه وارد نموده، قضاوت زنان را مطلقاً و یا تحت شرایط خاص جایز و نافذ می‌دانند. از فقهای امامیه که قائل به جواز قضاوت زن شده‌اند می‌توان به مقدس اردبیلی و از فقهای اهل سنت می‌توان به ابوحنفیه اشاره نمود که قضاوت زن را در شرایط خاصی جایز می‌دانند.

با وجود این در قانون شرایط انتخاب قضات دادگستری مصوب سال 1361 تصدی منصب قضاوت را به مردان اختصاص داده است، این در حالی است که در نظام قضایی جاری ماهیت قضاوت دگرگون شده و ما با دو نظام حقوقی قضای اسلام و نظام اجتهادی قضای اسلامی روبرو هستیم و از شرط اجتهاد قاضی نیز که مشهور فقها بر آن اتفاق نموده‌اند، عدول شده است. و از جهت ضرورت، قضات غیر مجتهد مجاز به امر قضا از سوی شورای عالی قضائی اقدام به حکم می‌کنند و در برخی از محاکم خانواده نیز از زنان بعنوان مستشار استفاده می‌شود.

حال با توجه به ضرورت‌ها، و با توجه به تفکیک دو نظام حقوقی و اجتهادی قضای اسلامی و کثرت پرونده‌های قضایی زنان و رشد چشمگیر زنان در عرصه‌های مختلف علمی و اجتماعی شایسته است دیدگاه‌ها و ادله موافقان و مخالفان قضاوت زنان مورد ارزیابی و دقت نظر قرار گیرد.

در بخشی از کتاب قضاوت زن در مذاهب خمسه می‌خوانیم:

بررسی معانی قضا

معانی مختلف قضا در لغت، اصطلاح، قرآن، در فقه، در حقوق، در لسان فقها، و قانون اساسی ایران، مورد بحث و بررسی قرار گرفته است.

تعریف لغوی قضا

قضی واژه‌ای است از مصدر فعل قضیت که به لحاظ قاعده عربی‌یای بعد از الف تبدیل به همزه شده است، معنای‌ لغوی ‌قضا مشتق‌ از قضی‌، یقضی‌ و اسم ‌فاعل‌آن قاضی‌ است‌.

ابن منظور در لسان العرب می‌گوید:"قضا عبارت است از حکم و فصل اتمام و امضای یک امر."

و در تاج‌العروس زبیدی نیز آمده: "قضا عبارت است از حکم و فصل و حکم یعنی ختم یک امر و بیان"، بنابراین قضا در لغت به معانی، ضرورت و قطع، اتمام، بیان، و... به کار می‌رود. در کتاب‌های لغت فارسی معنای متعددی را برای قضا شمرده‌اند قضا را با مد و گاه ‌با قصر، در اصل ‌به ‌معنای‌ فیصله ‌دادن‌ به‌ یک امر دانسته‌اند؛ خواه این قضاوت قولی ‌باشد یا فعلی‌، از خداوند باشد یا از بشر آن را قضا نامیده‌اند.

فهرست مطالب

سپاسگزاری
فصل اول: تعاریف و تاریخچه قضاوت زن در ایران
بخش اول: بررسی معانی قضا
ادله تشریع قضا
اقسام قاضی در فقه و حقوق
بخش دوم: تاریخچه قضاوت بانوان در ایران
فصل دوم: قضاوت زنان از دیدگاه فقهاء امامیه و اهل سنت با رویکردی به ادله نقلی جواز و یا عدم جواز قضاوت بانوان
بخش اول: آرای فقیهان اهل سنت و امامیه پیرامون قضاوت بانوان
آرای فقیهان امامیه
بخش دوم: بررسی ادله نقلی (آیات و روایات) مخالفان و موافقان قضاوت زن
بررسی روایات
فصل سوم: بررسی ادله عقلی جواز و یا عدم جواز قضاوت بانوان انواع نظام قضایی در جمهوری اسلامی ایران
بخش اول: بررسی ادله عقلی مخالفان و موافقان قضاوت بانوان
موارد جواز عدول از شرط مرد بودن در قاضی
بخش دوم: انواع نظام قضایی در جمهوری اسلامی ‌ایران
جمع‌بندی
نتیجه‌گیری
پیشنهادات
فهرست منابع