کتاب جایگاه حقوق کیفری متهم و شاکی در قانون جزایی ایران نوشته سعید پزشکی زاده، حقوق متهم و شاکی را در آیین دادرسی کیفری و قانون جزایی ایران، مورد بررسی قرار می‌دهد.

هنگامی که در جامعه، جرمی ارتکاب می‌یابد، دستگاه‌های انتظامی و قضایی برای کشف آن اقدام می‌کنند اما صرف کشف جرم باعث بازگشت نظم به جامعه و جبران آسیب‌های وارده به متضرران جرم نمی‌شود؛ بلکه مطلوب زمانی به دست می‌آید که مرتکبان واقعی جرایم نیز دستگیر و مجازات شوند.

در صورت شناسایی و دستگیری متهمان، این امکان وجود ندارد که در‌ همان محل دستگیری به مجازات این افراد اقدام کرد چرا که هنوز جرم ارتکاب‌ یافته اثبات نشده است بلکه برای کشف واقعیت و مجازات مجرمان حقیقی لازم است که افراد مظنون برای انجام تحقیقات مقدماتی احضار و جلب شوند و در چارچوب حقوق انسانی با آن‌ها رفتار شود.

در ‌نهایت نیز در صورت اثبات مجرمیت، فرد متهم مجازات می‌شود و در غیر این صورت برائت حاصل خواهد شد. همه این موارد در حالی است که توجه بیش از اندازه به حقوق متهم نباید محاکم را از حقوق از دست‌ رفته شاکی غافل کند.

حقوق شهروندی در کشور ما اصطلاح جدیدی است که خیلی زود وارد ادبیات حقوقی نیز شده است. بدون آن که خواسته باشیم تعریفی از این اصطلاح ارائه دهیم و به ابعاد اجتماعی و حقوقی آن بپردازیم ضروری می‌دانیم با زبان ساده به نکاتی در خصوص حفظ حریم حقوق شکات و متهمین اشاره کنیم.

رعایت این حقوق هم از سوی قضات و مراجع انتظامی و هم سایر وابستگان و مرتبطین با پرونده‌های قضایی لازم و ضروری است تا هم به کشف واقع و هم به رسیدگی‌ها و دادرسی عادلانه و بی‌طرفانه امیدوار باشیم و راه را برای رسیدگی‌های خود سرانه و غیر قانونی ببندیم و به جلوگیری از اطاله جریان دادرسی کمک کنیم.

با توجه به تصویب قانون آیین دادرسی مصوب سال 1392 که قدمی رو به جلو در طول این چند سال بوده، می‌توان توجه هر چه بیشتر به حقوق شهروندی متهم و شاکی را در این قانون مشاهده نمود. مقنن در قانون جدید برای متهم حقوقی همچون حق حضور وکیل، لزوم تفهیم حقوق متهم، اطلاع رسانی به خانواده متهم در صورت بازداشت، و برای شاکی حقوقی همچون حفاظت از شاکی در برابر رویارویی با متهم، حفاظت از هویت شاکی، حق بهره‌مندی از جبران خسارت و حق حفاظت از شاکی در برابر تهدید را در نظر گرفته است که این مولفه‌ها هر کدام به نوعی اعتدال در زمینه به رسمیت شناختن حقوق شهروندی متهم و شاکی است.

فهرست مطالب

مقدمه
فصل اول: کلیات
گفتار اول: کلیات آیین دادرسی
گفتار دوم: موضوع آیین دادرسی کیفری
گفتار سوم: اهداف قانون‌گذار در تدوین مقررات دادرسی کیفری
گفتار چهارم: ارتباط مقررات آیین دادرسی کیفری با سایر رشته‌ها
گفتار پنجم: وجوه افتراق میان قوانین شکلی و ماهوی کیفری
گفتار ششم: منابع آیین دادرسی کیفری
گفتار هفتم: بررسی حقوق شهروندی
گفتار هشتم: بررسی انواع حقوق شهروندی
مبحث اول: حقوق مدنی
مبحث دوم: حقوق سیاسی
مبحث سوم: حقوق اقتصادی اجتماعی
مبحث چهارم: حقوق فرهنگی
مبحث پنجم: حقوق قضایی
فصل دوم: بررسی و تحلیل حقوق شهروندی متهم
گفتار اول: حقوق متهم
مبحث اول: حقوق قانونی متهم و حق دفاع وکیل مدافع
مبحث دوم: نوآوری های قانون آئین دادرسی کیفری 92
گفتار دوم: حقوق متهم در قانون آین دادرسی کیفری 92
مبحث اول: حق دفاع و وکالت برای متهم در فرآیند دادرسی کیفری
مبحث دوم: عدالت کیفری و حقوق شهروندی
فصل سوم: بررسی و شناخت نظام‌های دادرسی کیفری
گفتار اول: مشخصات سیستم دادرسی اتهامی
گفتار دوم: سیستم دادرسی تفتیشی
گفتار سوم: سیستم دادرسی مختلط (فرانسوی)
گفتار چهارم: سیستم دادرسی اسلامی و مقایسه آن با دیگر نظام‌های دادرسی
فصل چهارم: مبانی و واکاوی حقوق شاکی و متهم در قانون کیفری
مبحث اول: مفهوم حقوق متهم
گفتار اول: تحلیل مفهوم حقوق
گفتار دوم: تحلیل مفهوم متهم
گفتار سوم: متهم‌، منظنون و مجرم
مبحث دوم: حقوق متهم
گفتار اول: ریشه‌های تاریخی حقوق متهم در اعصار گذشته
گفتار دوم: منابع حقوق متهم
مبحث سوم: احضار متهم و تشریفات آن به طور کلی
‌مبحث چهارم:حقوق و تضمیمنات ناظر براحضار متهم
مبحث دوم: حقوق و تضمینات متهم مجلوب
فصل پنجم: بررسی حقوق متهم در مراحل دادرسی و تجدید نظرخواهی
مبحث اول: حقوق متهم مرحله صدور حکم
گفتار اول : قواعد حاکم بر دادرسی و حقوق متهم
مبحث دوم: حق متهم در مرحله تجدید نظر خواهی
گفتار چهارم: اعتراض به حکم بعد از قطعیت آن
گفتار پنجم: قرار منع تعقیب متهم
گفتار ششم: مکانسیم جبران خسارت ایام بازداشت(کمیسون استانی و ملی جبران خسارت)
گفتار هفتم: دادسرا و دادگاه ویژه اطفال و نوجوانان
گفتار نهم: منع کنترل ارتباطات مخابراتی و حساب‌های بانکی و مراسلاتی افراد
منابع و مآخذ