آیا تابه‌حال در موقعیتی بوده‌اید که فقط چهار ساعت خوابیده‌اید، یک روز کامل پیش رویتان است و قهوه هم فقط تا حدی می‌تواند کمک کند؟ آیا بهتر است یک چرت کوتاه بزنید یا به‌جای آن یک تمرین ورزشی انجام دهید؟ محققان به این سؤال پاسخ داده‌اند.
 
یک مطالعه جدید که در مجله Proceedings of the National Academy of Sciences منتشر شده، نشان می‌دهد وقتی صحبت از حافظه باشد، ۹۰ دقیقه چرت زدن و یک تمرین ۲۰ دقیقه‌ای ممکن است تأثیر تقریباً مشابهی داشته باشند. پژوهشگران دانشگاه مک‌گیل کانادا، ۵۴ فرد جوان و سالم را در شرایط آزمایشگاهی به مدت ۳۰ ساعت کامل بیدار نگه داشتند و سپس آن‌ها را به سه گروه تقسیم کردند.
 
۲۰ دقیقه فعالیت روی دوچرخه ثابت تأثیری به‌اندازه چرت زدن روی مغز دارد
 
گروه اول ۲۰ دقیقه ورزش با شدت متوسط تا زیاد روی دوچرخه انجام دادند. گروه دوم چرت ۹۰ دقیقه‌ای زدند. گروه سوم نیز به مدت ۲۰ دقیقه روی دوچرخه ثابت نشستند؛ اما رکاب نزدند تا به‌عنوان گروه کنترل مورد استفاده قرار بگیرند. مدت کوتاهی بعد، به همه افراد مجموعه‌ای از تصاویر نشان داده شد، بدون اینکه از آنها خواسته شود تصاویر را به خاطر بسپارند. سپس سه روز بعد، شرکت‌کنندگان تحت آزمایش قرار گرفتند تا مشخص شود که کدام تصاویر را می‌توانند به یاد بیاورند.
 
نتیجه این بود: هم گروهی که چرت زده بودند و هم گروهی که ورزش کرده بودند، به‌طرزی قابل‌توجه تصاویر بیشتری را نسبت به گروه کنترل به خاطر آوردند. در واقع میزان بهبود تقریباً مشابه بود: گروهی که چرت زدند ۲۳ درصد عملکرد بهتر در تشخیص تصاویر داشتند و گروه ورزش‌کنندگان ۲۱ درصد بهتر از گروه کنترل عمل کردند.
 
این پژوهش با مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۳ از دانشگاه پورتسموث نیز همخوانی دارد که نشان داده بود ۲۰ دقیقه دوچرخه‌سواری با شدت متوسط می‌تواند عملکرد شناختی افرادی را که کم‌خوابی داشتند، حتی در شرایط کمبود اکسیژن، بهتر کند.
 
اما بخش جالب مطالعه جدید اینجاست که پژوهشگران همچنین فعالیت مغز شرکت‌کنندگان را با استفاده از الکتروانسفالوگرافی (EEG) ثبت کردند. آنها دریافتند که این دو گروه، با وجود رسیدن به نتیجه‌ای مشابه، از مسیرهای عصبی کاملاً متفاوتی استفاده کرده‌اند.
 
در گروهی که چرت زده بودند، پژوهشگران نشانه‌هایی از کاهش فشار خواب و خستگی مغز مشاهده کردند. برای مثال، فعالیت امواج آهسته مغز کاهش یافته بود. انگار این ۹۰ دقیقه واقعاً بخشی از استراحت ازدست‌رفته را جبران کرده بود.
 
هرچه نشانه‌های خستگی در مغز بیشتر کاهش پیدا می‌کرد، افراد تصاویر را بهتر به خاطر می‌آوردند. اما در گروه ورزش چنین تغییری دیده نشد. شاخص‌های خستگی آن‌ها تقریباً مشابه گروه کنترل باقی مانده بود؛ یعنی تمرین ورزشی باعث نشده بود آن‌ها احساس خستگی کمتری داشته باشند. در عوض، افزایش حافظه در این گروه با مجموعه‌ای کاملاً متفاوت از سیگنال‌های مغزی مرتبط بود.
 
منبع: دیجیاتو