مقالات گردشگری

گذری در بازار تاریخی امین السلطان

گذری در بازار تاریخی امین السلطان

«بازارچه سوسکی» نام دیگر بازارچه امین السلطان در محله مولوی تهران است؛ بازارچه‌ای قدیمی که هنوز هم معماری تاریخی خود را حفظ کرده و در اطراف آن هم می‌توان سر و سراغی از اماکن تاریخی و دیدنی دیگری را گرفت.


مرضیه موسوی
 
«بازارچه سوسکی» نام دیگر بازارچه امین السلطان در محله مولوی تهران است؛ بازارچه‌ای قدیمی که هنوز هم معماری تاریخی خود را حفظ کرده و در اطراف آن هم می‌توان سر و سراغی از اماکن تاریخی و دیدنی دیگری را گرفت.

 میدان «امین السلطان» در جنوب بازارچه امین السلطان قرار داشت؛ بازارچه‌­ای که به گفته جعفر شهری در اواسط دوره قاجار و به دست «میرزا ابراهیم امین السلطان» ساخته شد و فرزندش «علی اصغر خان» که او هم امین‌السلطان لقب داشت، آن را گسترش داد. از همان ابتدا این بازارچه محل بارانداز و تخلیه بارهای هیزم و ذغال و خوار و بار تهران بود. بار از شهرستان‌ها به دروازه‌های تهران و این بازارچه می‌رسید و بعد از آن در بین مغازه‌­های تهران توزیع می‌­شد.

*** سر قبر آقا

 به گفته جعفر شهری در کتاب «طهران قدیم» تاجرانی که با شتر بار خود را به تهران و دروازه­های جنوبی شهر می­رساندند، شب را در کاروانسرای بزرگی که «خانات» نام داشت و جنوب بازارچه احداث شده بود اتراق می­‌کردند.

این کاروانسرا «چرخ یابو»های معروفی داشت که حکم وانت­ها و وسایل باربری امروز را داشتند و هر کس می­خواست باری بزرگ حمل کند، به این کاروانسرا مراجعه می­کرد. درست کنار میدان امین السلطان، کوچه مرغی­ها به چشم می­خورد که تا یک دهه گذشته پاتوق بزرگی برای پرنده ­بازهای تهران بود. قبرستان تاریخی نزدیک بازارچه، از خیابان مولوی شروع می­شد و تا بقعه «امام جمعه» ادامه پیدا می­کرد که به «سر قبر آقا» معروف بود. این روزها تنها بخش کوچکی از این قبرستان در محوطه سرقبرآقا باقی مانده است.

*** سقف خرپا و خرک

بازارچه امین السلطان بازارچه‌­ای مسقف است که سقف و ساباط قدیمی آن تنها در چند نقطه از بازارچه باقی مانده. خرپا و خرک­ها و تیرک­های چوبی و فلزی بار شیروانی‌­های سقف این بازارچه را به دوش می‌­کشند. مسجد «حمزه سید الشهدا» با قدمت کمتر از نیم قرن، در دل بازارچه قرار دارد. انتهای بازارچه، سقاخانه‌­ای به چشم می­خورد که رهگذران کنار آبخوری آن توقف کوتاهی می­‌کنند. نزدیک این بازار، کاروانسراهایی بودند که در آن حیوانات باربر مثل شتر و قاطر نگهداری می­شدند و صاحبانشان کالاها و اجناس را از شهرهای دیگر به تهران می‌آوردند و می‌­فروختند و جنسی دیگر از اینجا با خود به شهرشان می‌­بردند. برای همین تردد احشام و حیوانات باربر در این محدوده زیاد بود.

*** دعواهای لوطی های چهارراه سوسکی

کنار بازارچه، حجره­‌هایی قدیمی به چشم می‌خورند. کاروان­هایی در قدیم از شهرهای مختلف به تهران می­‌آمدند. افراد متمکن آن در کاروانسرای خانات اقامت می­‌کردند و خدم و حشم آن­ها یا مردمی که بضاعت خیلی زیادی نداشتند، در این حجره­‌های کوچک ساکن می­شدند. از نقاطی مثل ورامین برای فروش محصولات کشاورزی خود به خصوص گرمک و هندوانه و خیار به تهران می‌­آمدند و زن و بچه خود را هم به همراه می‌­آوردند. شب را در این حجره‌­ها می­‌ماندند و صبح خیلی زود به سمت ورامین راه می­‌افتادند تا غروب به آنجا برسند.

 

 از قدیم دعواهای چهارراه سوسکی و زیر بازارچه هم  شهرت داشت. دلیلش هم نزدیکی به چهارراه صابون‌پزخانه و میدان خراسان بود و رفت و آمد جاهل­‌ها و لوطی‌­ها در این بازارچه. البته سال­ها است بافت محله تغییر کرده. اما تنوع فرهنگی کارگران و کسبه این‌جا باعث شده که همچنان بساط دعوای هر روزه در این بازار برقرار باشد.

*** قهوه خانه شاغلام اینجا بود

چهارراه سوسکی در حوالی بازار امین السلطان و چهارراه مولوی قرار داشت. قصه وجه تسمیه این چهارراه به دوره فتحعلی‌شاه برمی­گردد. در آن دوره گسترش تجارت با سایر کشورها اتفاق می‌افتد و برای اولین بار کالاهایی از اروپا به ایران و تهران می‌­آیند. در میان این کالاها تخم نوعی سوسک به تهران می‌­آید و از این بازارچه، کم کم به کل شهر تهران پخش می­شود. این نوع از سوسک­ها تا قبل از این ماجرا در تهران و حتی شهرهای دیگر وجود نداشتند. سوسک‌­های بالدار قهوه‌­ای سوخته دیگر برای اهالی تهران به چهره آشنایی تبدیل شده است. کاروانسراهای محله مولوی و دیگر محله­‌های اطراف بازار، اولین نقاطی بودند که این سوسک­ها در آن رشد پیدا کردند. این دلیل نامگذاری چهارراه سوسکی در بازار امین السلطان است.

در این بازارچه از همان ابتدا مغازه‌­های عمده فروش خوار و بار حضور داشتند. قهوه خانه «شاغلام» در بازارچه امین السلطان هم خیلی معروف بود و نقاشی­‌های قهوه خانه‌­ای و اجرای نقالی داشت و پاتوق لوطی‌­های محله بود.

مطالب مرتبط

تگ‌ها

مطالب پربیننده

امروز
هفته
ماه

عضویت در خبرنامه