پیشینه ماه رمضان

در بسیاری از احادیث اهل بیت (علیهم السلام) از گفتن کلمه (رمضان) به تنهایی نهی و توصیه شده است که ان را (ماه رمضان) نام گذارند؛ زیرا (رمضان) یکی از اسمای الهی است

منبع : برگرفته از دفتر: 9 ،پرسش ها و پاسخ های برگزیده ویژه ماه مبارک رمضان
برخی (رمضان) را از (رمض) مشتق می دانند که به معنای تافته شدن سنگ ها، از شدت گرما است و چون وجوب روزه در ماه رمضان، مصادف با شدت گرما بوده است، نام این ماه را رمضان گذاشته اند. به یک تعبیر ماه رمضان، ماه سوزاندن گناهان و بلکه بالاتر سوزاندن نفس ادمی است که انسان خام را پخته می کند تا حجاب انانیت و خود خواهی از میان برداشته شود.

برخی دیگر رمضان را مشتق از (رمیض)، به معنای ابر و باران در پایان چله تابستان و ابتدای فصل پاییز می دانند که گرمای تابستان را دور می کند. به این دلیل این ماه را (رمضان) گفته اند که بدن های ادمیان را از گناهان می شوید[1]. برخی دیگر (رمضان) را بر گرفته از (رمضت النصل ارمضه رمضا) می دانند؛ به این معنا که نیزه را میان دو سنگ می گذاشتند و بر ان می کوفتند تا نازک شود. به این تعبیر رمضان؛ یعنی، انسان خود را میان طاعت و عبادت الهی قرار می دهد تا نفس او نرم و اماده بندگی شود. از این رو برخی می گویند: (رمضان) نامی است که اسلام بر این ماه گذاشته است و بنابر نظر دیگر،

از زمان جاهلیت بر این نام بوده است [2]. در معنای (رمضان) به دو نکته که در روایات بیان شده، اشاره می گردد:

1- در بسیاری از احادیث اهل بیت (علیهم السلام) از گفتن کلمه (رمضان) به تنهایی نهی و توصیه شده است که ان را (ماه رمضان) نام گذارند؛ زیرا (رمضان) یکی از اسمای الهی است [3]. از امیر مومنان (علیه السلام) نقل شده است: (نگویید رمضان؛ بلکه بگویید ماه رمضان و احترام ان را رعایت کنید)[4]. امام باقر (علیه السلام) فرمود: (نگویید (این رمضان) و (رمضان رفت) و یا (رمضان امد)؛ زیرا (رمضان) نامی از نام های خداوند است که نمی اید و نمی رود. رفتن و امدن، ویژگی های موجود زایل شدنی است)[5].

پس در حقیقت (رمضان)، نامی از نام های خداوند است و ماه رمضان، ماه الهی است. به همین تعبیر از پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه واله) در خطبه شعبانیه وارد شده است:

(ایها الناس قد اقبل الیکم شهر الله)[6]؛

(ای مردم! همانا ماه خدا به سوی شما روی اورده است).

2- در روایات متعدد، ماه رمضان اول سال معرفی شده؛ چنان که امام صادق (علیه السلام) فرموده است: (اول سال ماه رمضان است)[7] و به این دلیل اگر این ماه سالم باشد، همه سال درست و سالم خواهد بود[8].

فروردین اول سال، بر اساس اعتدال طبیعت و مناسب برای کشاورزی است و ماه محرم، اول سال در ماه های قمری است. اما برای ساکنان و کسانی که به دنبال

خودسازی هستند، ماه رمضان اول سال است. در ماه های رجب و شعبان، بایست حساب سالشان را صاف و پاک کنند و با پاکی به مهمانی خداوند گام نهند.

بر اساس صریح ایه قران، روزه برای امت های گذشته نیز واجب بوده است: (یا ایها الذین امنوا کتب علیکم الصیام کما کتب علی الذین من قبلکم)[9]. از این ایه به دست می اید که در ملت ها و امت های پیشین نیز روزه و اجب بوده است. اما این ملت ها چه کسانی بوده اند؟ نقل های تاریخی از مصر، یونان، روم و هند باستان، نمونه های روزه داری رای نقل کرده است. در کتاب مقدس نیز بر روزه داری تاکید و تشویق شده است [10].

در قاموس کتاب مقدس امده است: (روزه در تمام اوقات در میان هر طایفه و هر ملت و مذهب، در موقع اندوه و زحمت غیرمترقبه، معمول بوده است)[11].

از تورات نیز برمی اید که موسی (علیه السلام) چهل روز روزه داشته است: (هنگام بر امدنم به کوه، لوح های سنگی را (لوح های عهدی که خداوند با شما بست) بگیرم. ان گاه در کوه چهل روز و چهل شب ماندم؛ نه نان خوردم و نه اب نوشیدم)[12].

همچنین از انجیل لوقا نیز برمی اید که حواریون مسیح روزه می گرفتند[13].

روزه به عنوان یک عمل عبادی، در میان یهود رواج دارد؛ ولی تنها در روز (کیپور) (روز کفار) این عمل صورت می گیرد. در این روز یهودیان از غروب روز قبل تا شبانگاه این روز، برای کفاره گناهان روزه می گیرند و از خوردن و اشامیدن، استحمام و کار پرهیز می کنند و در کنیسه ها به عبادت و استغفار مشغول می شوند[14].

پی نوشت

[1] . سیوطی، الدرالمنثور، ج 1، ص 183.

[2] . السید علی خاتن الحسینی المدنی الشیرازی، ریاض السالکین فی شرح صحیفه السجادیه، ج 6، ص 10- 11، تحقیق و نشر موسسه النشر الاسلامی قم بی تا.

[3] . طریحی، مجمع البحرین، ج 2، ص 223.

[4] . کلینی، کافی، ج 4، ص 69.

[5] . همان، ص 69 و 70.

[6] . سید بن طاووس، الاقبال، ج 1، ص 26.

[7] . همان، ص 31.

[8] . همان.

[9] . بقره 2، ایه 183.

[10] . سید محمدحسین، طباطبایی المیزان فی تفسیر القران، ج 2، صص 8- 9.

[11] . قاموس کتاب مقدس، ص 427، به نقل از: تفسیر نمونه، ج 1، ص 633.