کتاب «سه چکامه از ابوتمام طائی» با تصحیح حبیب راثی تهرانی و عذرا یزدی‌مهر به وسیله انتشارات بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی منتشر و روانه بازار شده است.

واقعه مهم غدیر و بحث جانشینی حضرت امیرالمؤمنین علی(ع) از مباحث مهمی است که علاوه بر جنبه‌های کلامی، اعتقادی و تاریخی، بازتاب وسیعی در پهنه ادبیات داشته و بسیاری از شاعران، ادیبان، نویسندگان و سخن‌پردازان در خصوص آن سخن رانده و طبع‌آزمایی کرده‌اند.

می‌توان گفت ادبیات منظوم و منثور در شعر شاعران و آثار ادبیان و نویسندگان، همواره محملی ماندگار برای ثبت وقایع تاریخی در طول تمدن اسلامی بوده است که وجود نمونه‌های بسیار در ادبیات، از عصر جاهلی تا دوران معاصر، گواهی روشن بر این مدعاست. ازاین‌رو ادبیات شیعی به‌عنوان محوری تعیین‌کننده و اساسی، همواره مورد توجه بزرگانی همچون علامه امینی قرار گرفته و به‌عنوان شاهدی ناب، استوار و به‌دور از هرگونه شائبه، برای اثبات غدیر و حقانیت خلافت امیرالمؤمنین علی (ع) موضوع کتاب‌هایی مانند الغدیر فی الکتاب و السنة و الأدب شده و کتاب هایی هم در این مورد وجود داشته که تصحیح شده که یکی از آنها «سه چکامه از ابوتمام طائی» است.

معرفی کتاب

کتاب «سه چکامه از ابوتمام طائی» در ۴۲۵ صفحه، به همراه چکیده انگلیسی و عربی، در قطع وزیری جلد گالینگور توسط حبیب راثی تهرانی و عذرا یزدی‌مهر تصحیح و توسط انتشارات بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی منتشر شده است. مقدمه‌های این کتاب به قلم علامه سید محمدرضا حسینی جلالی و شیخ قیس بهجت العطار به رشته تحریر درآمده است.

آنچه مؤلفان این کتاب را در وهله نخست برای تصحیح و شرح قصاید ابوتمّام ترغیب کرده، جایگاه ممتاز و منحصربه‌فرد این شاعر در میان شاعران عرب و به تبع آن اهمیت قصیده غدیریّه بوده که به‌طور بسیار مجمل و مختصر در منابع ذکر شده است.

عامل دیگری که پس از مراجعه به کتب رجالی شیعه، خلأ آن در سپهر ادبیات شیعی بیش از گذشته احساس شد، ضرورت و اهمیت معرفی ۲ قصیده دیگر ابوتمّام است که با وجود معرفی آن در برخی کتب اخبار و رجال، تاکنون در هیچ دیوانی درج نشده و اقدام شایسته‌ای برای شرح و تصحیح آنها صورت نگرفته بود. مغفول ماندن این قصاید از دید صاحب‌نظران و ارباب ادب، مؤلفان این اثر را بر آن داشته تا در پی یافتن این اسناد مهم و روشنگر، به گنجینه دانش نسخ خطی روی بیاورند و آثار خطی کهن و بسیار ارزشمند از دیوان‌های شامل این قصاید به‌دست آمده است.

در این کتاب سه قصیده نایاب از ابوتمام حبیب بن اوس طائی تصحیح و شرح داده شده است. ابوتمّام در حدود سال ۱۹۰ قمری در روستای جاسم از نواحی اطراف دمشق به دنیا آمد. در ایام کودکی در دمشق در کارگاه بافندگی کار می‌کرد تا اینکه حدود سال ۱۹۵ قمری از دمشق یا حمص به مصر رفت و در مسجد جامع آن شهر به سقایی مشغول شد و مدت پنج سال در مصر بود و در این هنگام فرصت یافت تا به مطالعه شعر عربی و قواعد آن بپردازد.

ابوتمام حبیب­ بن اوس طائی شاعر شیعه عصر عباسی از بزرگترین شاعران عرب است که آوازه اش در طول سده ها و اعصار به همه جا رسیده و دیوان او در کنار کتاب الحماسه از نفیس­ ترین تراث ادبی جهان اسلام به شمار می­ رود. گفته­ اند مهم‌ترین دلیل امامی بودن ابوتمّام، قصیده غدیریّه و همان قصیده‌ای است که نخستین بار ابن‌غضائری بدان اشاره کرده و ابن‌شهرآشوب ابیاتی از آن را در مناقب آورده است.  ارزش ادبی و اعتقادی قصاید سه­ گانه این شاعر در خصوص اهل بیت(ع) پوشیده نیست، چنان که ۲ قصیده «رائیه غدیریه» و «میمیه امامیه» وی مورد توجه نویسندگان کتاب­ های الغدیر، اعیان الشیعه و کتب رجال شیعه قرار گرفته است.

آنچه در این کتاب ارایه شده شرح و ترجمه سه قصیده رائیه غدیریه، میمیه امامیه و قصیده ­ای در مدح بنی­ هاشم و ذم بنی­ امیه است که بر اساس ۱۱ نسخه خطی کهن تحقیق و تصحیح شده و به همراه گزیده­ ای از تصاویر نسخ خطی و جدول نسخه بدل­ های مربوط برای استناد و استفاده بیشتر تقدیم خوانندگان و محققان شده است.

در شرح قصاید یاد شده تلاش محققان بر آن بوده تا در کنار تبیین نکات ادبی، لغوی، آرایه­ های بلاغی، صنایع لفظی و ارتباط و معنای ابیات هر یک از قصاید، به جنبه­ های روایی، تاریخی و عقیدتی آن نیز پرداخته و بنا بر اقتضای هر بیت توضیحاتی سودمند ذیل آن ارایه شود.

زندگینامه و وفات ابوتمام، ابوتمام شاعری با مذهب شیعه امامیه، تحریف دیوان، زبان و شعر ابوتمام، متن قصیده ­های غدیریه و میمیه امامیه، متن قصیده در مدح بنی هاشم و قدح بنی امیه، روش تصحیح و... برخی مباحثی است که در این کتاب شرح داده شده است.