مصحف امام علی علیه السلام
مصحف در لغت آن چیزی است که جمع کننده و در برگیرندۀ نوشته هاست.[1] و در اصطلاح مصحف به مجموعه اوراقی گفته می شود که در آن متون مذهبی و مقدسی نوشته شده باشد اگر چه کتاب آسمانی پیامبران هم نباشد و لذا می بینیم که به کتاب حضرت فاطمه (س) مصحف فاطمه گفته می شود.[2]

سفارش پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم به جمع آوری قرآن
حضرت علی علیه السلام بزرگ ترین شخصیت پس از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و در همۀ صحنه ها پیشتاز بود و از آغاز نزول وحی سایه به سایه در خدمت پیامبر بود و کتابت وحی را نیز به طور مداوم بر عهده داشت، در واپسین روزهای حیات پربرکت رسول گرامی اسلام، از جانب آن حضرت مامور به جمع آوری قرآن گردید. ابوبکر خضرمی از امام صادق علیه السلام روایت کرده است که پیامبر به حضرت علی علیه السلام فرمود: «ای علی این قرآن در کنار بستر من میان صحیفه ها، حریرها و کاغذها قرار دارد، قرآن را جمع کنید و آن را آن گونه که یهودیان، تورات خود را از بین بردند، ضایع نکنید».[3]

ویژگی های مصحف حضرت امیر علیه السلام
مصحف حضرت امیر علیه السلام از لحاظ آیات و سور هیچ اختلافی با قرآن کنونی ندارد، (نه زیادتر و نه کمتر از قرآن کنونی) ولی دارای ویژگی هایی است که به آنها اشاره می شود.

1.ترتیب سوره ها به همان ترتیب نزول تنظیم گشته بود، سیوطی در الاتقان ضمن بیان این مطلب می گوید اولین سوره، اقرأ، سپس مدثّر، سپس نون، بعد از آن مزمّل، سپس تبّت و....تنظیم شده بودند.[4]

2.این مصحف مشتمل بود بر اسباب نزول آیات، مکان نزول آیات و نیز اشخاصی که در شأن آنها آیاتی نازل گشته بود.

3.جوانب کلی آیات به گونه ای که آیه، محدود و مختص به زمان یا مکان یا شخص خاصی نگردد، در این مصحف روشن شده است.[5]

عدم فرق بین قرآن و مصحف امام علی علیه السلام
مرحوم علامه در المیزان می فرماید:«چطور ممکن است قرآنی که در دست ماست و معارفش همه به هم مربوط و فروعش بر اصولش مترتب می باشد، دست خوش تحریف قرار گرفته باشد؟ جمع آوری قرآن توسط حضرت علی علیه السلام و عرضه داشتن بر اصحاب و نپذیرفتن آنان دلیل نمی شود بر اینکه قرآنی که آن جناب جمع آوری کرده بود مخالف با قرآنِ دیگران بوده و از حقایق اصلی دین یا فرعی آن چیزی اضافه داشته است، چون اگر واقعا چنین بود حضرت امیرالمومنین علیه السلام به سادگی دست از قرآن خود برنمی داشت بلکه به طور قطع به وسیله آن به احتجاج می پرداخت وبه مجرد اعراض آنان قانع نمی شد».[6]علامه معرفت در کتاب التمهید اشاره به این مطلب دارد و می فرماید: «قرآن با همین نظم و ترتیب موجود مربوط به زمان پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم است و سید مرتضی نیز در این نظر همراه است و می گوید قرآن به کیفیتی که هم اکنون در دست است در زمان پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم بوده است، و حضرت علی علیه السلام را به جمع آوری قرآن هنگام وفاتش وصیت نمود.»[7]

سرنوشت مصحف حضرت علی علیه السلام
سلیم بن قیس هلالی از سلمان فارسی روایت کرده است که چون امیرالمومنینعلیه السلام با بی وفایی مردم روبرو شد، در خانه نشست و به جمع و تالیف قرآن پرداخت و پس از اتمام آن از خانه بیرون آمد[و به روایت یعقوبی اوراق قرآن را بر شتری حمل کرد] و نزد مردمی که در مسجد بودند رفت و خطاب به آنان فرمود:

«پس از درگذشت پیامبر به جمع آوری قرآن مشغول شدم تا اینکه آن را در یک جا جمع آوردم، خداوند آیه ای از قرآن بر پیامبرش صلی الله علیه و آله و سلم نازل نکرده، مگر آنکه من آن را گرد آورده ام و آیه ای از قرآن نیست مگر آنکه پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم بر من قرائت کرد. و تاویل آن را به من آموخت، فردا نگوئید که ما از چنین امری غافل بودیم آنگاه مردی از بزرگان قوم ایستاد و گفت آن را باز ببر، که ما را به آن نیازی نیست و آنچه از قرآن پیش ماست، ما را از آنچه تو می گوئی بی نیاز می کند، حضرت علی علیه السلام فرمودند: قسم به خدا که از این پس، هرگز آن را نخواهید دید». و بعضی بر این عقیده اند و روایات هم به این مطلب اشاره دارد که آن مصحف به عنوان میراثی نزد امامان است و از امامی به امام دیگر می رسد.[8]

پی نوشت ها:

[1] ترجمه کتاب المفردات فی غریب القرآن (راغب اصفهانی) ترجمه دکتر سید غلامرضا خسروی حسینی، (حرف ص)

[2] سیری در علوم قرآن، تالیف یعقوب جعفری، انتشارات اسوه، چاپ دوم، سال 1375ش، ص 16

[3] درسنامه علوم قرآنی، حسین جوان آراسته، ص 163

[4] الاتقان فی علوم القرآن، جلال الدین سیوطی، ج 1، نوع 18 ص 176

[5] درسنامه علوم قرآن، حسین جوان آراسته، ص 164

[6] تفسیر المیزان، علامه طباطبایی، ترجمه سید محمد باقر موسوی همدانی، ج 12، ذیل آیه 1-9 سوره حجر، ص 167

[7] آموزش علوم قرآنی ترجمه التمهید فی القرآن، ج 1، ص 341

[8] همان، ص 352 ج 1.

منبع : برگرفته از پایگاه اندیشوران