روح انسان به گونه ای ساخته و پرداخته شده که نیاز به محبت و عطوفت، یکی از اساسی ترین نیازهای روحی او محسوب می شود؛ بدین جهت کودکان محروم از این نیاز فطری، دچار کمبودها و مشکلات روانی و گاه نواقص جسمی خواهند شد.

بر اساس تحقیقات دامنه داری که در این زمینه به عمل آمده است، بسیاری از بزهکاری های افراد مختلف ریشه در خلأ عاطفی آن ها دارد و چنان چه جامعه ای در زمینه اشباع روانی و اقناع نیازهای فطری فرزندان خود، توفیقی به دست آورد، کمتر شاهد ناهنجاری­های فردی و اجتماعی خواهد بود.[1]

حضرت فاطمه(سلام اللّه علیها) که خود از سرچشمه محبت و عطوفت رسول خدا(ص) سیراب گشته و قلبش کانون محبت به همسر و فرزندان خود بود در این جهت نیز وظیفه مادری خود را به بهترین شکل، انجام می داد.

سلمان می گوید: روزی فاطمه زهرا(سلام اللّه علیها) را دیدم که مشغول آسیاب بود. در این هنگام، فرزندش حسین گریه می کرد و بی تاب بود. عرض کردم، برای کمک به شما آسیاب کنم یا بچه را آرام نمایم؟ ایشان فرمودند: «من به آرام کردن فرزندم اولی هستم، شما آسیاب را بچرخانید»[2].

بوسیدن و ملاطفت با کودکان
یکی از مهم ترین نیازهای هر کودک برخورداری از عواطف پاک و مهر و محبت خانواده و خویشاوندان و والدین است. هنگامی که کودک از زلال محبت خانواده سیراب شد و عطش محبت و توجه عاطفی او برطرف گردید، با روانی آرام و سلامت و پرنشاط پا به عرصه اجتماع می گذارد تا همگان از برکات وجود او بهره مند شوند. یکی از راه های پرورش شخصیت عاطفی کودک، ابراز محبت و از جمله بوسیدن است.

بوسه های مکرر پیامبر اکرم(ص) بر رخسار و دست و بازوی فاطمه(علیهاالسلام) نشانه ای از ابراز علاقه آن حضرت فرزندش بود. آن حضرت به محبت کردن و توجه به کودکان بسیار اهمیت می داد، چنان که:

روزی رسول خدا(ص) امام حسن علیه السلام را می بوسید و نوازش می کرد، اقرع بن حابس عرض کرد: من ده فرزند دارم، ولی تا به حال هیچ یک از آنان را نبوسیده ام. پیغمبر اکرم(ص) غضبناک شد و فرمود:

«اگر خدا محبت را از قلب تو گرفته است، من چه کنم؟ هر کس نسبت به اطفال ترحم نکند و احترام بزرگ سالان را نگه ندارد، از ما نیست.»[3]

حضرت زهرا(علیهاالسلام) نیز که تربیت یافته چنین مکتبی بود، با بوسیدن مکرر فرزندان خود، شخصیت عاطفی آن ها را پرورش می داد.[4]

تنظیم محبت
وقتی انسان به خوبی تربیت می شود که در محبت افراط و تفریط صورت نگیرد. امروز برخی خانواده های ما یا زیادی محبت می کنند یا کمبود محبت دارند که باعث ضعف هایی در فرزندان می شود، در حقیقت بیشترین حجم مشکلات جامعه یا به دلیل زیادی محبت است یا به دلیل کمبود محبت.

مبدأ محبت باید خدایی باشد، امام علی(ع) می فرماید: «المُؤمِنُ مَن کانَ حُبُّهُ لِلّهِ وبُغضُهُ لِلّهِ وأخذُهُ لِلّهِ وتَرکُهُ لّلّهِ؛ مؤمن، کسی است که دوست داشتنش برای خدا، نفرت داشتنش برای خدا، گرفتنش برای خدا و رها کردنش برای خدا باشد.»[5] امام صادق(ع) نیز فرمود: «هَلِ الإیمانُ إلَّا الحُبُّ و البُغْضُ؛ آیا ایمان چیزی جز حب و بغض است». پس ما باید حبّ مان را تنظیم کنیم.

عدم تنظیم محبت، ما را از جهاد در راه خدا بازمی دارد
مسیر تربیت مان هم باید الهی باشد، گاهی اوقات به ما گفته می شود «محبت کن»، بگوییم چشم و گاهی اوقات به ما گفته می شود «محبت را کم کن»، باز هم بگوییم چشم و حرف شنوی داشته باشیم. خداوند در آیه ۲۴ سوره توبه می فرماید: در میدان جهاد محبت هایتان را تنظیم کنید «قُلْ إِنْ کانَ آباؤُکُمْ وَ أَبْناؤُکُمْ وَ إِخْوانُکُمْ وَ أَزْواجُکُمْ وَ عَشیرَتُکُمْ وَ أَمْوالٌ اقْتَرَفْتُمُوها وَ تِجارَةٌ تَخْشَوْنَ کَسادَها وَ مَساکِنُ تَرْضَوْنَها أَحَبَّ إِلَیْکُمْ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ جِهادٍ فی سَبیلِهِ فَتَرَبَّصُوا حَتَّی یَأْتِیَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ وَ اللَّهُ لایَهْدِی الْقَوْمَ الْفاسِقینَ». آنهایی در جهاد با امام علی (ع)، امام حسن و امام حسین (علیهما السلام) و جهاد دفاع مقدس شرکت نکردند و امروز هم در جهادها شرکت نمی کنند که محبت زیادی به دنیا و تعلقات آن دارند.

علاوه بر این ها، مقصد محبت هم باید خدایی باشد، اگر این طور باشد می فهمیم که باید اول خدا را، بعد اولیای خدا را و بعد خودمان را و بعد دیگران را دوست داشته باشیم. وقتی محبت تنظیم شود آن موقع در صورت نیاز فرزند و همسرش را هم برای اسلام فدا می کند، (کربلا یعنی گذشت از هر چه هست) تا محبت مان را تنظیم نکنیم کربلایی نمی شویم. خانواده حضرت فاطمه(ع) همگی کربلایی بودند و این از ماجرای مباهله برداشت می شود، در جریان مباهله همه آمدند جانشان را وسط گذاشتند، فاطمه زهرا(ع) کربلایی بود که برای ولیّ امر خود به پشت در آمد، حضرت زینب(س) و… نیز همین طور، این یعنی محبت را می شود تنظیم کرد. امروز اگر ما از سر کار خود نمی زنیم تا خودمان را به نماز اول وقت برسانیم، یعنی محبت را تنظیم نکردیم، حتی اگر می ترسیم امر به معروف و نهی از منکر کنیم به خاطر اینکه ممکن است اقوام از ما ناراحت شوند، به خاطر عدم تنظیم محبت است.[6]

پی نوشت ها:

[1] عذرا انصاری، جلوه های رفتاری حضرت زهرا، ۱۳۷۹، ص ۳۵.

[2] محمد باقر مجلسی، بحارالانوار، ج۴۳، ص ۲۵۷.
[3] اعظم نیروی، ص ۱۳۰.
[4] برگرفته از مقاله: شیوه های تربیتی حضرت زهرا(س) از منظر علم و دین؛ زارع، فاطمه؛ سایت اینترنتی مجموعه فرهنگی امام صادق میبد.
[5] غرر الحکم: ج۲، ص ۳۷، ح ۱۷۴۲.
[6] پایگاه خبری تسنیم، 5 ملاک تربیت صحیح فرزند در سیره حضرت فاطمه(ع)؛ مصاحبه با حجت الاسلام ماندگاری.