شروع سال تحصیلی برای مسئولان وزارت آموزش و پرورش فرصتی است تا به سمت اصلاح روندهای ناکارآمد تعلیم و تربیتی در ساختار آموزشی و به کارگیری سیاست‌های باثبات و نتیجه بخش گام بردارند.

بار دیگر برگی از ماه مهر در تقویم آموزشی دانش آموزان رقم خورد و سال تحصیلی ۹۹-۹۸ آغاز شد؛ آنجا که یک سال تحصیلی را در مدرسه به عنوان خانه دوم و در سایه نظام آموزش و پرورش به عنوان دومین نهاد تعلیم و تربیت پس از خانواده باید سپری کنند.

خانواده ها با هزاران امید فرزندان خود را به مدرسه می فرستند که در کنار علم آموزی، تربیت و پرورش اخلاقی یافته و برای حضور در جامعه و قرار گرفتن در مسیر زندگی آینده آمادگی یابند. از این رو، چنانچه این نظام در هر یک از ابعاد و بخش های خود دارای کاستی باشد، رسالت اصلی که همان تعلیم و تربیت نسل های آینده و قراردادن نیروهای انسانی کشور در مسیر توسعه است، به محاق رانده می شود.

آغاز سال تحصیلی و باز شدن مدارس بهانه مناسبی است تا در نگاهی کلی مشکلات آموزشی را بررسی کرد و در راستای رفع آن ها گام برداشت. نظام آموزش و پرورش ایران نیز همواره در چهار دهه در مسیر رشد و رفع کاستی ها حرکت کرده است اما با وجود این، هنوز با برخی چالش ها و موانع مدیریتی و ساختاری روبه رو است.

تدوین سند تحول آموزش و پرورش یکی از اصلی ترین اقداماتی بود که با هدف رفع این چالش ها صورت گرفت. این سند که بر اساس مضامین اسلامی و انقلابی طراحی شده است، چراغ راهنمایی به دست مربیان و مدیران آموزشی و پرورشی کشور می دهد تا اهداف تعلیم و تربیتی برنامه ششم توسعه و افق ۱۴۰۴ اجرایی شود.

اگرچه سند تحول بنیادین آموزش و پرورش در سال ۹۰، پس از تصویب در شورای عالی آموزش و پرورش برای اجرا در کشور از سوی رئیس جمهوری وقت ابلاغ شد با این حال هنوز راه برای شناخت و حرکت در مسیر اهداف این سند بسیار است.

بنابراین کارشناسان آموزشی یکی از اصلی ترین موانع گریبانگیر نظام آموزشی را اجرای ناقص سند تحول آموزش و پرورش عنوان می کنند در حالی که اجرای این سند یکی از تاکیدات رهبر معظم انقلاب اسلامی است. از تدوین و ابلاغ این سند حدود هشت سال می گذرد و به نظر می رسد سرنوشت بی سرانجام برخی اسناد بالادستی در انتظار این سند نیز باشد.

از این چالش که بگذریم، بنا بر آنچه بارها مسئولان به آن اشاره یا در فضای رسانه ای کشور اعلام شده است، ساختار نظام آموزش و پرورش ایران از سایر مشکلاتی چون کمبود معلم، نبود زیرساخت های آموزشی، ضعف مدیریتی، ناکارآمدی و اجرای سیاست های نادرست، بوروکراسی و دیوان سالاری، نبود ساختار متمرکز، آزمون و خطاهای مکرر، نبود نظارت های فراسازمانی، کمبود بودجه، مشکلات معیشتی معلمان یا کمبود فضاهای آموزشی رنج می برد.

آموزش و پرورش ایران در یک سال اخیر با چالش هایی بر سر کرسی وزارت نیز روبه رو بوده است. به دنبال آمد و رفت چند وزیر و سرپرست سکان این وزارتخانه اکنون به دستان محسن حاجی میرزایی است.

وی نیز در تازه ترین اظهارات خود سند تحول بنیادین آموزش و پرورش را راهنمای مناسبی دانسته است که برای اجرایی شدن نیازمند شناخت اولویت ها است. تربیت چندساحتی، تقویت مهارت آموزی، افزایش اختیارات مدرسه، تقویت مدیران، ایجاد تنوع در محیط های یادگیری، بهبود مدیریت و ارتقای جایگاه معلمان سخن گفته است.

اکنون زمان آن فرا رسیده که نظام آموزش و پرورش پس از سال ها تغییر و پَستی و بلندی، سیاست های باثبات و اصلاح گر را به خود ببیند چرا که اهمیت آموزش و پرورش استعدادهای نیروی انسانی از سنین کودکی بر هیچ کس پوشیده نیست. چنانچه هر کشوری در برنامه های بلندمدت خود توسعه و رشد را دنبال می کند، برنامه ریزی و سرمایه گذاری های خود را به سنین کودکی و مدارس معطوف می سازد.

دانش آموزان به منزله سرمایه های کشور به شمار می روند؛ راه توسعه کشور از آموزش درست و پرورش استعدادهای این قشر از جامعه می گذرد. اینکه چالش های نظام آموزشی کشور مشخص و شناسایی شده است، این نظام نیازمند اجرای سیاست های درست است تا زخم های آن التیام یافته و اصلاح شوند.

واضح است که تربیت و پرورش نیروی انسانی با سطح علمی بالا، متخصص و مهارت یافته و همچنین ارتقای سطح فرهنگی و اجتماعی جامعه نیازمند رفع موانع نظام آموزش و پرورش است. سرمایه گذاری در این حوزه از صرف هزینه و زمان در سایر بخش ها همچون مقابله با آسیب های اجتماعی و فرهنگ سازی می کاهد.

بنابراین، خانه تکانی در آموزش و پرورش از ضروری ترین مسائل کنونی کشور به شمار می رود؛ لزوم تغییر در این ساختار از به کارگیری مدیران شایسته و توانمند گرفته تا بهبود معیشت معلمان، روزآمد ساختن سرفصل های درسی، بازنگری در گزینش معلمان و اختصاص بودجه برای ارتقای کمی و کیفی زیرساخت های آموزشی را شامل می شود.

یادداشت از: فرشته ذبیحیان