مقالات آسیب های اجتماعی

عصیانگران شهر

عصیانگران شهر

 نزاع همچنان صدرنشین است. به روایت آمار حدود ٤٠درصد کل معاینات پزشکی قانونی در نیمه نخست ١٤٠٠ مربوط به نزاع‌هاست. صدرنشینی که سالانه بیش از نیم میلیون از ارجاعات سازمان پزشکی قانونی را به خود اختصاص می‌دهد.

 نزاع همچنان صدرنشین است. به روایت آمار حدود ٤٠درصد کل معاینات پزشکی قانونی در نیمه نخست ١٤٠٠ مربوط به نزاع‌هاست. صدرنشینی که سالانه بیش از نیم میلیون از ارجاعات سازمان پزشکی قانونی را به خود اختصاص می‌دهد.

در ادامه گزارش ۱۷ بهمن روزنامه شهروند آمده است: فریاد و عربده تمام فضا را پُر کرده؛ فریادهایی از ته حنجره‌ها با انعکاس عباراتی بریده، بریده و نامفهوم. کلماتی زشت که با صدایی وحشتناک ادا می‌شوند برای هراس انداختن در دل دیگری. صداهای گوش‌خراش از میانه جمعیتی که حلقه‌شان کرده به بیرون درز می‌کند. چشم‌ها از حدقه بیرون زده‌اند. رگ‌های گردن‌ها متورم‌اند و دهان‌ها تا جایی که بشود، باز مانده‌اند برای بیرون ریختن خشم. کسی جرأت نزدیک شدن ندارد و همه تماشاچی جنگ خشم و پرخاشگری‌اند؛ خشمی که گاهی با تیزی بر بدن دیگری می‌نشیند تا سکانس آخر این جنگ، خونین شود.

چند روز پیش بود که تئاترشهر برای چندمین‌بار این جنگ خونین را به نظاره نشست. قمه‌کشی، تئاترشهر را در سالروز چهل‌ونه سالگی‌اش سرتیتر خبرها کرد. روز جمعه در آستانه تالار چهارسو نمایش مستندی از پرخاشگری و خشونت روی صحنه رفت؛ نمایشی از یک نزاع فجیع خیابانی.

نزاع همچنان صدرنشین است. به روایت آمار حدود ٤٠درصد کل معاینات پزشکی قانونی در نیمه نخست ١٤٠٠ مربوط به نزاع‌هاست. صدرنشینی که سالانه بیش از نیم میلیون از ارجاعات سازمان پزشکی قانونی را به خود اختصاص می‌دهد. نیمه نخست ١٤٠٠ حدود ٣٣٤هزار و ٩٧مصدوم نزاع را به خود دید. مصدومانی که برای بررسی صدمات و تعیین خسارت به مراکز پزشکی قانونی مراجعه کردند. البته در آمارها مردان از زنان در این زمینه پیشی گرفتند، به‌طوری که ٢٢٥هزار و ٤٢١مرد به مراکز مراجعه داشتند.

١٠٨هزار و ٦٧٦ زن هم در میان آمار مراجعه‌کنندگان نزاع‌ها دیده می‌شوند. صدرنشینان استانی هم به ترتیب تهران با ٥١هزار و ١٢٠، خراسان رضوی با ٣٠ هزار و ١٧١ و آذربایجان‌شرقی با ٢٤ هزار و ١١٩ نفر هستند. با تایید آمارها، بوشهر با  یک‌هزار و ٦٧٧، ایلام با یک‌هزار و ٩٧٩ و خراسان‌جنوبی با دو هزار و ٥١٩ نفر کمترین نزاع‌ها را داشته‌اند.

 

قفل فرمان، فصل‌الخطاب ماجرا

این صحنه برای اغلب ما آشناست. چشم‌هایی که روی چراغ قرمز چهارراهی قفل شده‌اند. سگرمه‌هایی که در هم رفته‌اند. دست‌هایی که روی فرمان‌ها گره خورده‌اند و پاهایی که بی‌صبرانه در انتظار فشار بر پدال گاز هستند. اما ثانیه‌شمار چراغ سر حوصله می‌خواهد به صفر برسد و چراغ را برایشان سبز کند. ثانیه‌شمار به صفر رسیده و نرسیده، بوق‌ها شروع می‌کنند به جیغ زدن و هیاهو کردن. شیشه‌ها هم همزمان پایین می‌آیند برای اخطار دادن به ماشین جلویی برای کمی عجله کردن. اخطاری که هرازگاهی با واژه‌ای نامهربان همراه می‌شود تا فصل‌الخطاب ماجرا را قفل فرمان‌ها تعیین کنند.

نزاع؛ اتفاقی که به باور شهلا کاظمی‌پور،  جمعیت شناس و استاد دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران بنفسه آسیبی اجتماعی است. آسیبی که در کلانشهرها بیش از سایر شهرها به چشم می‌خورد بی‌شک نیازمند برنامه‌ریزی است. کلانشهرها سال‌هاست با انواع خشونت‌ها، دزدی‌ و … دست به گریبان‌اند، اگرچه نزاع هم نوعی از خشونت است.

زندگی شهروندان این روزها با بیکاری، فشار مشکلات اقتصادی و … عجین شده؛ عواملی تاثیرگذار بر بالا رفتن تنش‌ها. درواقع باید گفت آستانه تحمل شهروندان پایین آمده است.

آسیب‌های اجتماعی؛ واژه‌ای آشناست که سال‌هاست درباره زوایای مختلف آن بحث به میان آمده. هرچند برای برون‌رفت از هر یک از آسیب‌ها راهکارهایی هم ارائه شده است. آسیب‌هایی که هنوز هم وصله ناجور زندگی شهروندان هستند.
به باور کاظمی‌پور، هر جامعه‌ای با هنر و فرهنگ تلطیف می‌شود. جوامعی که با هنر نامهربان‌اند و به فرهنگ بی‌اعتنایی می‌کنند اغلب شاهد خشونت‌اند. «مغفول ماندن هنر و فرهنگ جوامع را به سمت خشونت می‌برد. اگرچه از عوامل دیگر هم نمی‌توان به سادگی گذر کرد.» این جامعه‌شناس نزاع را معلول می‌داند که ریشه در علت‌ها دارد. به باور او، نیاز است نگاهی عمیق‌تر بر ساختارهای کلان جامعه داشت.

 

خشمگین‌تر شده‌ایم؟

١٠٨مراجعه یک‌هزار و ٦٧٦ زن به پزشکی قانونی تنها مربوط به آمار نیمه نخست ١٤٠٠ است. آماری که در سال ٩٧ روی عدد ٣٥هزار و ٤١١ نفر برای زنان ایستاده بود. آیا نزاع‌ها به سمت زنانه شدن می‌روند؟ سوالی که پاسخ کاظم‌پور به آن منفی است. این جامعه‌شناس معتقد است نزاع، زن و مرد ندارد و هر فردی با آستانه تحمل پایین در هر فرصتی خشمش را به نمایش می‌گذارد. «فراموش نکنیم که مسائل اجتماعی با نصیحت و دلالت حل نمی‌شوند.»

بخشی از نزاع‌ها منجر به قطع عضو یا حتی قتل می‌شوند. به عبارتی وقتی خشونت شروع می‌شود، پیش‌بینی عقبه آن تا حدودی از کنترل خارج است. گشتی در شهر نشان از این دارد که بیش از گذشته شهروندان خشمگین‌تری شده‌ایم.

خشمی که زمانی ریشه در خانواده دارد و در محیط خانواده ناخواسته آموخته می‌شود. «طبق تحقیقی که سال ٨٠ انجام دادم بالای ٧٠درصد خانواده‌ها فرزندان‌شان را تنبیه می‌کنند. این یعنی ما بزرگسالانی خواهیم داشت که با هر مشکل کوچکی خشونت به خرج می‌دهند.» هرچند عوامل اجتماعی و اقتصادی را نمی‌توان نادیده گرفت.

 

بیکاری، فقر و … متهمان پرونده خشونت

بیکاری، فقر، بحران‌های خانوادگی، احساس تبعیض و نابرابری و طرد اجتماعی؛ متهمان پرونده خشونت‌اند. به باور جامعه‌شناسان، از منظر جامعه‌شناختی خشونت زاییده این عوامل است. به اعتقاد یکی از پژوهشگران جرم‌شناس، بیکاری، فقر و … بستر آنومیکی  را به وجود می‌آورند که سطح برانگیختگی فرد را بالا می‌برد. به باور مصطفی آب‌روشن، به مرور آستانه تحمل افراد در روبه‌رو شدن با مشکلات زندگی کاهش می‌یابد. «افراد به دلایل گوناگون از جمله تضاد منافع با یکدیگر درگیری‌های خشونت‌آمیز داشته و دارند.»

به اعتقاد آب‌روشن، در جامعه ما خشونت‌ورزی به عنوان بخشی از کنش‌های متعارف و معمولی در مناسبات اجتماعی نهادینه شده. او معتقد است در جامعه ما خشونت به عنوان ابزار حل مساله تلقی می‌شود. «به‌طور کلی جوامعی که بستر رشد انسان‌ها در آن مهیا نشده مانند محیطی است که آماده تجمع میکروب و بیماری است.»

او بر این باور است همان‌گونه که برای رفع بیماری عفونی رعایت بهداشت عمومی لازم است، به همان شیوه، ایجاد بستری که سلامت تعاملات بشری در آن شکل بگیرد نیز لازمه انتظام اجتماعی است. «اگر فقط با میکروب مبارزه شود و همزمان با آن، بستر بهداشتی لازم جهت عدم‌ رشد میکروب فراهم نشود، شاهد دور باطلی خواهیم بود که برای همیشه ادامه خواهد داشت.»

 

شناسایی جرم‌خیزها!

بخش بزرگی از رفتارهای خشونت‌آمیز در جامعه ما، به دلیل بی‌اعتمادی به واکنش به‌موقع پلیس و ناامیدی از نظام عدالت کیفری است. دلیلی که شاید ناشی از اطاله دادرسی یا طولانی شدن روند رسیدگی‌هاست. عاملی که باعث شده فرد مجبور به برخوردهای شخصی و خودمحورانه شود. «به عبارتی احساس ناتوانی‌ و محدودیت‌های قانونی ایجاد شده در جهت احقاق‌ حقوق‌ از دست رفته،‌ برخی از افراد را مجبور می‌کند خود وارد عمل‌ شوند.»
به اعتقاد آب‌روشن، انعکاس این الگوی فکری، افزایش خشونت‌های خیابانی خواهد بود. «یکی از وظایف پلیس، تمرکز بر جغرافیای جرم‌خیز است.» به باور او، پلیس ابتدا باید مناطق خاصی را که بیشترین جرم در آنجا رخ می‌دهد، شناسایی کند. گام بعدی این است که منابع  انسانی خود را به آن نقاط اختصاص دهد تا بتواند جرایم احتمالی را کنترل و از وقوع آن پیشگیری کند. «به نظر بنده فقدان نظارت‌های پلیسی یکی از عوامل ایجاد خشونت‌های خیابانی است.»

 

در حال بازتولید خشونت هستیم

شرایط اقتصادی را شاید بتوان به عنوان متهم ردیف اول پرخاشگری معرفی کرد. طبق آمارها ٤١,٣درصد جمعیت ١٥ساله و بیشتر در سال ٩٩ از نظر اقتصادی فعال بودند. درصدی که در مقایسه با سال گذشته- ٩٨- کاهش ٢.٨درصدی را تجربه کرده است.

جمعیت شاغل ١٥ساله و بیشتر در سال گذشته برابر با ٢٣میلیون و ٢٦٣هزار نفر بوده که نسبت به سال قبلش کاهشی بیش از یک‌میلیونی داشته است. آمارها و درصدهایی که بی‌شک در سال ١٤٠٠ روند کاهشی را زیر سایه کرونا و شرایط اقتصادی تجربه می‌کنند. یکی از روانشناسان اجتماعی شرایط اجتماعی حال حاضر را مهیا برای بازتولید خشم در جامعه می‌داند.

به باور مصطفی تبریزی، خشونت یکی از ویژگی‌های جامعه بشری است، هرچند شرایط اقتصادی هم نقش مهمی در این زمینه به‌عهده دارد. «شرایط اجتماعی، توأم با شرایط اقتصادی شهروندان را در رقابت با هم قرار می‌دهد و این یعنی فشار بیشتر. فشاری که گاهی با درگیری با دیگران جبران می‌شود. این یعنی ما مدام خشونت را بازتولید می‌کنیم.»

تبریزی یادگیری را هم در پرخاشگری دخیل می‌داند. به اعتقاد او، یادگیری پرخاشگری عاملی تشدیدکننده است. به‌واقع افراد در خانواده و محیط پیرامون‌شان می‌آموزند در مقابل هر ناکامی پرخاشگری کنند. شهروندانی که به مرور زمان می‌آموزند در هر موقعیتی خشم‌شان را بروز دهند.

پرخاشگری‌هایی که اغلب منجر به نزاع شده و مسائل بعدی را به وجود می‌آورد. به اعتقاد این روانشناس اجتماعی، تنها راه از میان بردن خشم یا کاهش آن اصلاح ساختارهای فردی، یادگیری و اجتماعی است. «شرایط اجتماعی نامناسب احتمال بروز پرخاشگری را افزایش می‌دهد.»

 

نزاع به روایت قانون؛ از حبس یک‌ماهه تا قصاص

مواد ٦١٥ و ٦١٤ در میان ماده قانون‌های مجازات اسلامی مختص نزاع‌اند. مجازات یک تا سه سال حبس مختص نزاع‌هایی است که منتهی به قتل یا نقص عضو شوند. اگرچه نزاعی که منجر به ضرب و جرح شود حبس سه تا یک‌سال در انتظارش است. البته تبصره ٢ این ماده قانون بر نکته مهمی تاکید دارد.

بنا بر تبصره ٢ ماده ٦١٥، مجازات‌هایی که از آنها صحبت شد مانع اجرای مقررات قصاص یا دیه حسب مورد نخواهند بود. به این معنا که در نزاع اگر فردی مرتکب قتل شود حسب مورد، مجازات قتل عمد یا قتل غیرعمد را هم باید تحمل کند. اغلب نزاع‌هایی که در جامعه عمومیت دارند دعواهای دو نفره‌اند که بنا بر ماده ٦١٤ قانون مجازات اسلامی در مورد آنها تصمیم‌گیری می‌شود. بنا بر ماده ٦١٤ فرد علاوه بر حبس به‌ دلیل برهم زدن نظم عمومی یا جلوگیری از تجری مجرم، به قصاص عضو یا پرداخت دیه محکوم خواهد شد.

مطالب مرتبط

تگ‌ها

مطالب پربیننده

امروز
هفته
ماه

عضویت در خبرنامه