«نقش بودجه در اقتصاد و مدیریت» عنوان کتابی به قلم «حسن فراهانی» و «صدف قمشه‌ای» است که انتشارات جهاد دانشگاهی استان مرکزی آن را چاپ و روانه بازار نشر کرده است .

این کتاب ۱۳۵ صفحه‌ای با شمارگان یک‌هزار نسخه روانه کتابفروشی‌ها شده و قیمت هر جلد از این کتاب برای علاقه‌مندان به مطالعه هشت هزار و ۵۰۰ تومان است.

مباحث این کتاب در قالب پنج فصل ارایه شده که در فصل نخست پیرامون تاریخچه و منشاء اصطلاح بودجه، تعاریف، سیر تکوینی و انواع بودجه‌ریزی، ضرورت و اهمیت بودجه سخن رانده شده است.

فصل دوم این کتاب در خصوص اصول و طبقه‌بندی بودجه است و نویسنده با بیان شالوده کلی این موضوع در خصوص اصل سالانه بودن بودجه، وحدت، شاملیت و جامعیت بودجه، اصل تخصیص و عدم تخصیص، انعطاف پذیری بودجه، لزوم تخمینی بودن درآمد و تحدیدی بودن هزینه، اصل تعادل و طبقه‌بندی بودجه و درآمدی و محاسباتی، سازمانی، عملیاتی و اقتصادی بودجه، کاربردهای نظام GFS، ساختار و ویژگی‌های آن و اجرای برنامه مذکور به صورت مبسوط کوشیده موضوعات را برای خوانندگان ارایه دهد.

نویسندگان این کتاب در فصل سوم پیرامون روش‌های کنترل و تنظیم‌بودجه‌ریزی شامل پیش‌بینی درآمد، سال ماقبل آخر، حد متوسط‌ها، پیش‌بینی مستقیم، شیوه سنجیده منظم، برآورد هزینه‌ها، بودجه‌ریزی متداول سنتی، بودجه‌ریزی افزایشی و برنامه‌ای و برمبنای صفر، سیاستگذاری در بودجه، سیکل بودجه، تهیه و تنظیم آن بر مبنای پیشنهادات دستگاه‌ها موضوعاتی مطرح کرده‌اند و مراحل تصویب بودجه و تقدیم آن به مجلس، مواد خاص در تصویب بودجه، اجرای بودجه و موضوعات کلیدی، تنخواه‌گردان، کنترل بودجه و اهداف آن،نظارت و کنترل قوای مقننه و مجریه بر بودجه و مقوله‌ای به‌نام تفریغ بودجه و مولفه‌های آن از دیگر مباحث آن است.

در فصل چهارم این کتاب نقش چهارگانه دولت در برنامه‌های مالی، خدماتی، اجتماعی و مدیریتی ارایه شده و ارتباط مدیریت با بودجه و نقش اقتصادی بودجه شرح داده شده است.

ارتباط بودجه با اقتصاد کلان، تعادل اقتصادی بلند مدت، مثارف دولت، طبقه‌بندی اعتبارات هزینه‌ای و طبقه‌بندی درآمدهای عمومی، اثرات اقتصادی بر بودجه، اثرات اقتصادی سیاست مالی، کسری بودجه و انواع آن، آثار اقتصادی کسری بودجه، خزانه عمومی و نقش آن در تامین کسری بودجه و ابزار عملیات خزانه از دیگر موضوعات فصل چهارم این کتاب است.

فصل پنجم این کتاب نیز به مشکلات بودجه‌ریزی برای کشورهای در حال توسعه پرداخته و عوامل موثر در بهبود بودجه‌ریزی این کشورها، مسایل و مشکلات بودجه‌نویسی در ایران، چالش‌های بودجه‌نویسی و جداول مربوط به خلاصه درآمد و هزینه‌های بودجه ایران را عنوان کرده است.

در مقدمه این کتاب آمده است: بودجه‌ریزی عمومی به معنای تعیین منابع و مصارف کشور در یک دوره مالی خاص است اما، بودجه فراتر از این تعریف بوده و به‌منزله انتخاب بین گزینه‌های ممکن سیاستی است که با استفاده از اصول و قواعد معینی عمل می‌کند.

ماهیت بودجه آمار و ارقام مالی نیست بلکه یکی از موثرترین ابزار دولت‌ها برای ایفای وظایف و اجرای سیاست‌های مورد نظر در مدیریت امور است.

واقعیت آن است که در کشورهای درحال توسعه دولت‌ها از بودجه برای انتخاب مجدد بیشترین استفاده را می‌کنند و بخش‌هایی که اثرگذاری انتخاباتی بیشتری دارد را توسعه می‌دهندو بخش‌های دیگر بودجه در اقتصاد دولتی آینه تمام نمای فعالیت دولت، بخش عمومی و شرکت‌های دولتی است و از این رو هرگونه تغییر و تحول حتی جزیی در بودجه تاثیر گسترده در متغییرهای کلان اقتصاد چون تورم، بیکاری و رشد اقتصادی می‌گذارد.

بودجه کشوری چون ایران وابسته به درآمد حاصل از نفت است و حدود ۸۵ درصد اقتصاد منطبق بر اهداف دولت‌ها است و اگر دولتی به دنبال فقرزدایی باشد شاه‌راه آن در بودجه است و اگر دولتی رفاه و رشد اقتصادی را محور قرار دهد بازهم چاره‌ای ندارد جز اینکه توجه عمیقی به بودجه کند.