حسین ناصحی یکی از آهنگسازان صاحب سبک ایرانی بود که با فعالیت‌ها و آثار خود توانست تاثیر بی‌بدیلی را در شکل‌گیری موسیقی ملی و محلی در ایران ایجاد کند. پوئم شور، برای ویولنسل و پیانو، کوارتت زهی در می مینور از جمله آثار مهم وی هستند.

اگر ما ادعا می کنیم و می‌گوییم که موسیقی ما باید پر صدایی باشد و برای ارکسترها تنظیم شود، تقلید از آهنگسازان غربی نیست، بلکه تقلید از راهی است که برای به وجود آوردن موسیقی صحیح علمی با استفاده از منابع موسیقی ملی و محلی مجبور به پیروی از آن هستیم. البته برای بوجود آوردن این نوع موسیقی پر صدایی، باید موسیقی ملی و محلی خود را خوب شناخته و آنالیز نماییم و ارتباط اجزای آن را با یکدیگر بسنجیم و راه پر صدایی شدن آن را در خودش بیابیم. این نظریه چند سالی است که به وسیله‌ کسانی مثل باغچه‌بان و ملک اصلانیان و اینجانب تعقیب شده و گر چه هر یک راه جداگانه‌ای را پیموده‌ایم اما نتیجه‌ حاصله یکی است. نکته‌ قابل تذکر در اینجا این است که شور، مادر تمام تونالیته‌های موسیقی ایران است و به خوبی می‌تواند ما را راهنمایی نماید. اینها بخشی از سخنان حسین ناصحی موسیقی‌دان مطرح ایرانی درباره پیشرفت موسیقی ایران و استفاده از چارچوب‌های بین‌المللی قوانین علمی موسیقی در موسیقی ایران بود.

تولد و تحصیلات

حسین ناصحی در ۱۳۰۴ خورشیدی در تهران دیده به جهان گشود و به دلیل علاقه به موسیقی در هنرستان عالی موسیقی به تحصیل پرداخت. ساز تخصصی وی ترومبون و زیر نظر ژوزف اسلادک موسیقی‌دان اهل چک این هنر را فرا گرفت. در ۱۳۲۲ خورشیدی جزو دانشجویانی بود که بنا به دعوت دولت ترکیه برای ادامه تحصیل روانه آنکارا شد و در کنسرواتور دولتی آنکارا در رشته آهنگسازی تحت نظر نجیل کاظم آکسس تحصیل کرد و دوره عالی آهنگسازی را به پایان رساند و در هنرستان عالی موسیقی به تدریس هارمونی، کنترپوآن و فوگ و آهنگسازی پرداخت. وی همچنین در ۱۳۳۰- ۱۳۳۱ خورشیدی ارکستر هنرجویان هنرستان عالی موسیقی را رهبری کرد. از جمله نامدارترین شاگردان وی می‌توان از حسین دهلوی، احمد پژمان و پرویز منصوری نام برد. بسیاری از آهنگسازان نسل جوان‌تر مستقیم و غیر مستقیم از آموزه‌های حسین ناصحی بهره گرفته‌اند.

ورود به عرصه هنر و موسیقی

ناصحی در قلمرو ترانه‌های روستایی آثاری ماندگار از خود به یادگار گذاشت. وی برای موفقیت در این عرصه خودش نیز همراه با گروه‌های جستجوگر به نقاط مختلف ایران می‌رفت. او برای کار روی ترانه‌های روستایی، مرکزی به نام صداخانه ملی در هنرستان به وجود آورد که هنوز هم نقش آرشیو را برای آهنگسازان جوان ایفا می‌کند.

این موزیسین برجسته آثاری از خود برجای گذاشته از جمله مهم ترین آنها می‌توان به پوئم شور، برای ویولنسل و پیانو، کوارتت زهی در می مینور، گدا، برای پیانو، ملودرام رستم و سهراب، رقص در بارگاه شاه سمنگان، آواز بی گفتار، برای ارکستر، رقص جاهل ها و حرمان، برای آواز و پیانو اشاره کرد. اگرچه تعداد آثار او زیاد نیست اما همه برانگیزاننده و منسجم است. لازم به ذکر است که ناصحی آثار اولیه خود را برای درک تکنیک آهنگسازی به سبک استادان بزرگ چون یوهان سباستیان باخ، الکساندر اسکریابین و گابریل فوره نوشت و به تدریج به مطالعه در موسیقی مشرق‌زمین و به‌خصوص موسیقی ایرانی پرداخت و کوشید تا در آثارش شخصیت موسیقی شرق را بنمایاند. ناصحی کوشید در آثارش شخصیت موسیقی شوق را بنمایاند. خود عقیده داشت که در کوارتت زهی می‌مینورش بدین منظور دست یافته است.

خاموشی

سرانجام این موسیقی‌دان برجسته مهر ۱۳۵۶خورشیدی و در حالی که تنها ۵۲ سال داشت، دیده از جهان فروبست. بعد از حسین ناصحی فرزند برومندش ادامه راه پدر را طی کرد. فریدون ناصحی موفق به اخذ بورسیه جهت ادامه تحصیلات خود در کشور آلمان شد. وی بعد از پایان دوره تحصیلاتش در رشته سولیستی پیانو و اجرای چندین رسیتال پیانو در این کشور و اتریش به ایران بازگشت و چندین اجرا در تالار وحدت، فرهنگسرای نیاوران برگزار کرد.