کتاب جامعه و تاریخ: مقدمه‌ای بر جهان‌ بینی اسلامی، تالیف مرتضی مطهری، در موضوع خود خصوصاً از نظر اثبات بى‌پایگى ماتریالیسم تاریخى و نشان دادن لغزش‌هاى روشنفکران مسلمان در تحلیل حرکت تاریخ و عوامل محرک تاریخ، کم‌نظیر و شاید بى‌نظیر است.

نکته درخور توجه این که استاد مطهرى در کتاب جامعه و تاریخ، فروپاشى نظام‌هاى کمونیستى را پیش‌بینى کرده است، همچنان که بر این عقیده است که نظام‌هاى سرمایه‌دارى نیز سرنگون خواهند شد.

کتاب مقدمه‌اى بر جهان‌بینى اسلامی که شامل شش مجلد است، آخرین اثر قلمى شهید آیت‌اللّه‌ مطهرى است. این کتاب در واقع یک دوره اصول عقاید اسلامى است و مطالعه آن براى عارف و عامى سودمند و فرح‌زاست. در اصل، مجموعه مقدمه‌ای بر جهان‌ بینی اسلامی شامل هفت مجلد بوده که استاد شهید فرصت نگارش جلد ششم آن یعنى امامت و رهبرىرا پیدا نکردند. البته مباحث «امامت» آن شهید در انجمن اسلامى پزشکان پس از شهادت آن بزرگمرد علم و ایمان و مجاهدت، با نوشته‌اى از آن شهید در این باب به عنوان پیشگفتار، به صورت مستقل تحت عنوان «امامت و رهبرى» توسط «شوراى نظارت بر نشر آثار استاد شهید مطهرى» منتشر شد.

مجلدات کتاب مقدمه‌اى بر جهان‌بینى اسلامی عبارتند از: انسان و ایمان، جهان‌بینى توحیدى، وحى و نبوت، انسان در قرآن، جامعه و تاریخ، زندگى جاوید یا حیات اخروى.

مجموعه کتاب‌های مقدمه‌اى بر جهان‌بینى اسلامی، براى همه اقشار به ویژه دانشجویان و طلاب علوم دینى مفید و حاوى نکات بدیع و جالب توجه است. نثر روان و شیواى آن نیز به جاذبه این کتاب افزوده است، همچنان که استحکام و اتقان مطالب کتاب که توسط یک اسلام شناس مسلّم به رشته تحریر در آمده است از امتیازات این کتاب است.

مقدمه‌اى بر جهان‌بینى اسلامی نظام هماهنگ تفکر اسلامى را به مطالعه‌کننده ارائه مى‌دهد و قوّت فکر اسلامى را در قیاس با مکاتب بشرى آشکار مى‌سازد.

نوع شناخت یک مکتب از جامعه و از تاریخ و طرز برداشت آن از ایندو، نقش تعیین‌کننده در ایدئولوژى آن مکتب دارد؛ از این رو ضرورت دارد در متن جهان‌بینى اسلامى طرز نگرش اسلام به جامعه و به تاریخ روشن گردد.

بدیهى است که اسلام نه مکتب جامعه‌شناسى است و نه فلسفه تاریخ. در کتاب آسمانى اسلام هیچ مطلب اجتماعى یا تاریخى با زبان معمول جامعه‌شناسى یا فلسفه تاریخ طرح نشده است، همچنان که هیچ مطلب دیگر اخلاقى، فقهى، فلسفى و غیره با زبان معمول و در لفافه اصطلاحات رایج و تقسیم‌بندی‌هاى مرسوم بیان نشده است. در عین حال مسائل زیادى از آن علوم کاملاً قابل استنباط و استخراج است.

تفکر اسلامى درباره جامعه و تاریخ، از اهمیت ویژه‌اى برخوردار است که شایسته مطالعه و تحقیق است و مانند بسیارى از تعلیمات دیگر اسلامى نشانه عمق و ژرفایى این تعلیمات است. البته ما از مسائل مربوط به جامعه و تاریخ آن اندازه طرح مى‌کنیم که فکر مى‌کنیم در شناخت ایدئولوژى اسلام ضرورت دارد.

فهرست مطالب
مقدمه چاپ هجدهم
بخش اول: جامعه
پیشگفتار
جامعه چیست؟
آیا انسان بالطبع اجتماعى است؟
آیا جامعه وجود اصیل و عینى دارد؟
جامعه و سنت
جبر یا اختیار؟
تقسیمات و قطب‌بندی‌های اجتماعی
یگانگی یا چندگانگی جامعه‌ها از نظر ماهیت
آینده جامعه‌ها
بخش دوم: تاریخ
تاریخ چیست؟
تاریخ علمی
مبانى نظریه مادیت تاریخ
نتایج
انتقادها
اسلام و مادیت تاریخی
انتقاد
معیارها
تحول و تطور تاریخ
نقش شخصیت در تاریخ
فهرست‌ها
فهرست آیات قرآن کریم
فهرست احادیث
فهرست اشعار فارسى
فهرست اسامى اشخاص
فهرست اسامى