کتاب تعلیم و تربیت در اسلام، مجموعه‌اى است مشتمل بر کلیه سخنرانی‌هاى موجود از متفکر شهید آیت‌اللّه‌ مطهرى پیرامون «تعلیم و تربیت در اسلام» که از دو بخش تشکیل شده است.

بخش اول سلسله سخنرانی‌هایى است در جمع دبیران تعلیمات دینى، و بخش دوم بحث‌هایى است که در انجمن اسلامى پزشکان تحت عنوان «تربیت اسلامى» ایراد شده است؛ تاریخ هر دو به سال‌هاى 1351 و 1352 باز مى‌گردد.

رکن و عنصر اساسى بنیان خانواده و جامعه را تعلیم و تربیت تشکیل مى‌دهد. از این رو مکاتب فکرى اجتماعى گوناگون، موضع و دیدگاه خود را نسبت به این مسئله بیان کرده‌اند. استاد شهید مطهرى در این کتاب، تعلیم و تربیت را از منظر اسلام با توجه به مبانى و اصول مطرح در این مکتب توحیدى توضیح داده‌اند. از جمله موضوعاتى که در کتاب تعلیم و تربیت در اسلام، مورد توجه قرار گرفته تربیت عقلانى و توأم بودن عقل و علم در مکتب اسلام است. تاریخچه «تعقل از نظر مسلمین» فصل مهمى از این کتاب است که بحث عقل را از حیث تاریخى مورد بررسى قرار مى‌دهد. فعل اخلاقى، کرامت نفس، ریشه الهامات اخلاقى، عوامل تربیت، از دیگر موضوعات اساسى در این کتاب است.

بدیهى است که چون در هر دو محفل مذکور درباره یک موضوع سخن رفته است، گاهى مطالب مشترک و البته با بیان‌هاى مختلف در دو بخش کتاب یافت مى‌شود که اغلب مکمل یکدیگر به شمار مى‌روند.

از استاد مطهری، بحث‌هاى دیگرى در این موضوع هست که در یادداشت‌هاى الفبایى و موضوعى ایشان به چاپ رسیده و خواهد رسید.
چاپ اول کتاب تعلیم و تربیت در اسلام در سال 1367 منتشر شده و از آن زمان تا کنون استقبال بسیار خوبى از این کتاب شده است که تعداد چاپ آن بهترین گواه بر این مطلب است.

بدیهى است که اگر استاد شهید حضور مى‌داشتند و در این زمینه مى‌نگاشتند، کتابى به مراتب غنى‌تر به رشته تحریر در مى‌آوردند. افسوس که منافقان این درخت تناور معارف اسلامى را در اوج نیاز به ثمراتش فرو افکندند و همگان را از ثمرات ارجمندش محروم نمودند. اما به تعبیر امام خمینى (ره): «خداى را شکر که آنچه از این استاد شهید باقى است با محتواى غنى خود مربّى و معلّم است.»

فهرست مطالب
مقدمه چاپ چهلم
بخش اول
بحث‌های ایراد شده در جمع دبیران تعلیمات دینی
پرورش عقل
تربیت عقلانی انسانی
پرورش استعدادها
مسئله عادت
فعل اخلاقی 1
فعل اخلاقی 2
فعل اخلاقی 3
بررسی نظریه نسبیت اخلاق
حدیث علی علیه‌السلام و نظریه نسبیت اخلاق
پیوند عبادت با برنامه‌های تربیتی
کرامت نفس در قرآن
ریشه الهامات اخلاقی
توسعه «خودی»
بخش دوم
بحث‌های انجمن اسلامی پزشکان
تاریخچه «تعقل از نظر مسلمین»
عوامل تربیت (1): تقویت اراده - عبادت
عوامل تربیت(2): محبت - تقویت حس حقیقت‌جویی - مراقبه و محاسبه
عوامل تربیت(۳): تفکر - محبت اولیا - ازدواج - جهاد
فهرست ها
فهرست آیات قرآن کریم
فهرست احادیث
فهرست اشعار عربى
فهرست اشعار فارسى
فهرست اسامى اشخاص
اسامى کتب، نشریات، مقالات