ادبیات به هر هیئت و صورتی که تجلی یابد یک پدیده انسانی است، فلذا جوهر و ماهیت رابطه با دیگران از وجه بارز آن می باشد و می توان دارای عناصر سیاسی، تربیتی، اجتماعی، و غیره باشد. با بررسی و مطالعه مفهوم و محتوی هرکار ادبی می توان ابعاد سیاسی، تربیتی، اجتماعی و ... آن را آشکار نمود، باید پذیرفت که پدیده ای ادبی در حالت مجرد و غیر وابسته وجود ندارد.

ادیب، نویسنده، شاعر، هنر مند و ... در بین مردم زندگی می کند و معلو مات، اطلاعات و اندوخته های ذهنی که در زمنیه های مختلف بدست می آورد، نتیجه تجربه و زندگی او با مردم و محیطش می باشد. آداب و رسوم و فرهنگ جامعه در ذهن نویسنده و هنرمند منعکس شده و او این عناصر را از منشور فکر و اندیشه و آرمان بلند انسانی خود می گذراند، پرد ازش می کند و در وجهی و خلاق جهت تهذیب و تربیت خصال افراد جامعه و آفریدن ارزشهای تازه و پیش رو و ایجاد تغییر و تحول برای سوق دادن اجتماع بسوی تعالی، ترقی و کمال بازتاب می دهد.

نگارنده در این کتاب سعی دارد دیدگاه‌ها و روش‌های امام محمد غزالی و سعدی شیرازی را درباره‌ی تعلیم و تربیت، جامعه و حقوق بین فردی، و روابط و مناسبات اجتماعی مطرح نماید. وی نمونه‌هایی از آثار آنان را فراهم می‌آورد. ضمن آن که در کتاب به زندگی و شیوه‌ی تفکر سعدی و غزالی نیز اشارتی شده است.

فهرست مطالب
پیشگفتار
سعدی، جامعه و ادبیات
غزالی و دیدگاه او
عصر غزالی از نظر فکری
فصل اول
ادبیات تعلیمی
ملامت با ملایمت
ملامت با پرخاش و تندی
فصل دوم
نگاهی به زندگی و شیوه تفکر شیخ سعدی و محمد غزالی
غزالی طوسی
مشترکات فکر غزالی و سعدی و میزان تأثیر پذیری سعدی از غزالی
فصل سوم
تربیت اجتماعی
تعریف تربیت اجتماعی
انگیزه های اجتماعی تعلیم و تربیت
فصل چهارم
روش تربیتی سعدی و غزالی
گذری بر موانع فهم و تربیت
روش تربیت کودک از نظر سعدی و غزالی
آفات عزلت
فصل پنجم
مصادیق تربیت اجتماعی
اندر حق مسلمانان و همسایگان و خویشان
جدال سعدی با مدعی