کتاب «بررسی فقهی جنگ روانی» آخرین اثر حجت‌الاسلام‌والمسلمین «سیدمحمدعلی آل هاشم» امام جمعه تبریز است که در آن مبانی فقهی جنگ روانی از نگاه اسلام مورد واکاوی قرار گرفته است.

این کتاب با رویکرد فقهی به یکی از مهمترین موضوعات عالم سیاست یعنی جنگ روانی پرداخته و تلاش کرده است پیشنهادی کاربردی را مطرح سازد. رهبر انقلاب سال‌ها است که برای مقابله با استکبار جهانی بر اهمیت جنگ نرم تاکید کرده‌اند. در این بین لازم است مبانی فقهی و قرآنی جنگ روانی مورد توجه سیاستمداران ما قرار بگیرد. در واقع یکی از موضوعاتی که در شرایط حاضر، کار عملی و نظری گسترده‌ای در حوزه علوم مختلف به ویژه حوزه فقه می‌طلبد، جنگ روانی است که نسبت به جنگ سخت از نظر کاربرد گسترده‌تر، از نظر شیوه‌ها و ابزارها پیچیده‌تر، از نظر مصادیق متنوع‌تر و از نظر مبانی نظری دینی و فقهی دارای غنای کمتری است.

اگرچه جنگ روانی پیشینه‌ای به قدمت تاریخ جنگ‌های بشر دارد، امروزه از نظر ابعاد و ماهیت با گذشته تفاوت‌های بسیاری پیدا کرده است چرا که دستاوردهای نظری و عملی بشر در حوزه‌های گوناگون، در خدمت این پدیده موثر و کارساز قرار گرفته و آن را بسیار پیچیده و متمایزتر از گذشته و از جهاتی جدید و نو کرده است.

ویژگی‌های یاد شده، باعث شده هیچ نظامی، حتی نظام‌ اسلامی، نتواند نسبت به آن بی‌توجهی و از به‌کارگیری آن غفلت ورزد. در عین حال لازم است نظام‌ دینی در این خصوص، ملاحظات و خطوط مذهبی را چون هر مسأله و مقوله دیگری رعایت کند.

دشمن همواره با سلاح و ابزار جنگی علیه مسلمانان وارد جنگ نشده است، بلکه جنگ روانی همیشه مورد توجه بوده است. در مواقع بسیاری جنگ روانی در تضعیف معنویات و اراده رزمندگان مسلمانان و تضییع اهداف‌شان مؤثرتر بوده است. بنابراین، اطلاع و آگاهی به این نوع جنگ‌ها، مستلزم شناخت شیوه‌هایی است که دشمن در انتشار و تبلیغ سموم و ادعاهای غیرواقعی خود، در صفوف رزمندگان و جنگجویان مسلمانان دنبال می‌کند. همچنین این مهم مستلزم چاره‌اندیشی و شناخت راه‌ها و اسلوب دفع شر آنها است.

این کتاب جدا از مقدمه از سه بخش تشکیل شده است. در بخش نخست مفاهیم و کلیات در قالب ۲ فصل مجرا مورد بررسی قرار گرفته است. در بخش دوم نیز ماهیت جنگ روانی و مصادیق آن در سه فصل مورد واکاوی قرار گرفته است. در فصل اول ماهیت جنگ روانی و مصادیق آن و در فصل دوم مصادیق جنگ روانی با شاخصه‌های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و نظامی بررسی شده است. در فصل سوم نیز به مصادیق خارجی جنگ روانی اشاره شده است.

در بخش پایانی کتاب نیز در قالب سه فصل به احکام مصادیق جنگ روانی پرداخته شده است. در فصل اول بخش سوم، ابتدا به مقتضای اصل اولی و ثانوی در جنگ روانی پرداخته شده است. در فصل دوم، نقد و بررسی آرا وادله در احکام مصادیق جنگ روانی مورد بررسی قرار گرفته و در نهایت، فصل سوم به پیشنهادها و توصیه‌های سیاسی- کاربردی اختصاص یافته است.

در واقع باید گفت حجت‌الاسلام‌والمسلمین سیدمحمدعلی آل هاشم با توجه به اهمیت جنگ روانی در دنیای امروزی و تاکیدهای مکرر مقام معظم رهبری بر اهمیت جنگ نرم، این دغدغه را داشته است که با روش نقلی ماهیت، مصادیق و احکام جنگ روانی را تشریح کرده و برای این امر به عنوان یک متفکر دینی اسناد و متون حدیثی و فقهی شیعه را مورد تامل قرار داده است.

یافته های این بررسی نشان می دهد، جنگ روانی نیز در اسلام همچون بحث جهاد، با مقوله‌ای به نام اخلاق کاملا آمیخته و در هم تنیده است و نمی توان به آن بی اعتنا ماند؛ این مهمترین وجه تمایز جنگ روانی در اسلام و غیراسلام است. به همین علت عبور از مرزهای اخلاق و اصل دعوت و دست‌یازی به جنبه‌هایی از جنگ روانی که در متن شریعت، مجوز و تاییدی ندارد، تنها محدود به موارد خاص و در صورت وجود دلیل‌های دیگری چون استفاده از اصول ثانوی، مقدور است.

بنابراین روشن شد که یکی از موضوعاتی که در شرایط فعلی، کار عملی و نظری گسترده‌ای در حوزه علوم مختلف به ویژه حوزه فقه می‌طلبد، جنگ روانی یا به تعبیر رهبری جنگ نرم است که نسبت به جنگ سخت دشواری و پیچیدگی‌های بیشتری دارد.

کتاب بررسی فقهی جنگ روانی در سال ۱۳۹۹ از سوی انتشارات مهد آزادی در ۳۲۴ صفحه در ۳۰۰۰ نسخه با قیمت ۶۰ هزارتومان منتشر و به بازار نشر عرضه شده است.