قصاص و کیفر و مجازات مجرم در میان عرب قبل از اسلام فقط از راه قتل صورت میگرفت و هیچ گونه حد و حدودی در کار نبود، و صرفاً بستگی به قوت و ضعف طرف داشت، گاهی فردی را عوض دیگری میکشتند، و گاهی ده نفر، یا قبیلهای را مقابل یک نفر از بین میبردند، ولی اسلام که در هر موضوع واقع را در نظر میگیرد، نه هم چون یهود تنها بر قصاص تکیه میکند، و نه مانند مسیحیان فقط راه عفو، و یا دیه را ملتزم میشود، زیرا در شرائطی ممکن است الزام به قصاص تولید مفاسدی کند، و حتمی بودن آن در این صورت خلاف عقل است، نظیر آن که قاتل برادر مقتول، یا پیوند دیگری با وی داشته باشد، در این موارد اجبار بر قصاص علاوه بر غم و اندوهی که نصیب فامیل از ناحیه مقتول شده، داغ دیگری باید از ناحیه قصاص متحمل شوند. بدین سبب اسلام حد وسطی را انتخاب نموده، نه بکلی قصاص را لغو کرده، و نه راه را در آن منحصر دانسته است، بلکه اجازه قصاص داده، و در عین حال عفو و دیه را نیز مجاز شمرده است، و فرموده وَ أَنْ تَعْفُوا أَقْرَبُ لِلتَّقْوی در عین حال مساوات بین قاتل و مقتول را شرط نموده، و آزاد را مقابل آزاد، و بنده را مقابل بنده، و زن را مقابل زن قرار داده است.

فهرست مطالب

[مقدمه ها]
باب اول: در بیان حدود زنا و لواط و مساحقه
فصل اول: در بیان حد زنا
فصل دوّم: در حد لواط
فصل سیّم: در بیان حد مساحقه
فصل چهارم: در بیان حد قیادت
فصل پنجم: در بیان حد وطی بهائم و اموات
باب دوّم: در بیان حد فحش
باب سیّم: در حد خوردن شراب و سائر مسکرات
باب چهارم: در بیان حدّ دزدی
باب پنجم: در حد محارب است
باب ششم: در بیان حدّ مرتد
باب هفتم: در بیان سائر حدود است، و بعضی از احکام متفرقه
باب هشتم: در بیان تعزیرات
مطلب اوّل: در بیان احکام قصاص
فصل اوّل: در بیان اقسام قتل
فصل دوّم: در بیان اقسام قتل عمد
فصل سیّم: در بیان احکام اشتراک جنایات است
فصل چهارم: در بیان شرائط قصاص
فصل پنجم: در بیان دعوای قتل است
فصل ششم: در کیفیت استیفای قصاص
فصل هفتم: در بیان احکام قصاص اعضاء و جراحات
مطلب دوّم: در بیان احکام دیات است
فصل اوّل: در بیان مقدار و احکام دیات انواع قتل
فصل دوّم: در اسباب ضمان که موجب دیه میگردد
فصل سیّم: در بیان دیات اعضاء
فصل چهارم: در بیان دیه جنایت بر منافع
فصل پنجم: در بیان دیات جراحت‌های سر و بدن
فصل ششم: در جنایاتی است که بر جنین واقع شود
فصل هفتم: در بیان عاقله است که دیه خطاء بر او لازم است
فصل هشتم: در بیان کفاره اقسام قتل
فصل نهم: در احکام جنایت حیوانات است