کتاب بازار حبوبات نوشته‌ی منوچهر خوفی، مشتمل بر بررسی بازار جهانی حبوبات، بازار داخلی، سیاست‌های تنظیم بازار در کشورهای منتخب و ایران و همچنین تاثیر سیاست‌های اتخاذ شده بر مولفه‌های بازار و در نهایت بسته سیاستی برای بهبود تنظیم بازار این محصول است.

حبوبات بعد از غلات، از دومین منبع مهم غذایی می‌باشد که استفاده از آن در ایران مانند سایر کشورهای در حال توسعه معمولا ناشی از تقاضای مصرفی آن به عنوان غذای انسانی است.

حبوبات مهمترین منبع تامین غذای خانواده‌های روستایی و شهری کشور است. همچنین ایران از تولید کنندگان عمده حبوبات در جهان به شمار می‌رود و سالانه بخشی از حبوبات تولیدی (به ویژه محصول نخود)، به خارج از کشور صادر می‌شود اما در سال‌های اخیر به دلیل مشکلاتی مانند افزایش واردات و رشد قیمت‌ها، کاهش سطح زیرکشت و تولید حبوبات، بازار حبوبات را دچار اخلال کرده است.

دولت در بازار حبوبات دخالت زیادی نداشته و از نظر تاریخی تا قبل از سال 1361 سیاست حمایتی خاصی جهت تنظیم این بازار برقرار نبوده است. با توجه به اینکه حبوبات جزو محصولات استراتژیک غذایی همانند گندم، برنج و سایر محصولات اساسی غذایی (شکر، روغن نباتی، گوشت و مرغ و تخم مرغ و...) نبوده و از طرفی به لحاظ وجود تعادل در بازار حبوبات، نیازی به اتخاذ سیاست‌های حمایتی مستقیم در ارتباط با تنظیم بازار حبوبات مورد توجه نبوده و مبادلات حبوبات عمدتا به صورت آزاد انجام می‌گیرد و نیازی به دخالت دولت در بازار محصول نبوده و دخالت دولت به مواردی محدود شده که بازار به دلایل مختلف از تعادل خارج شده است. با این وجود به دلیل اهمیت حبوبات در اقتصاد کشاورزی و همچنین جیره غذایی خانوارها، موسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی در راستای وظایف پژوهشی خود اقدام به بررسی بازار حبوبات نموده است. و سیاست‌های بازار حبوبات را از جهات مختلف مورد بررسی قرار داده است.

در بخشی از کتاب بازار حبوبات (The Pulses Market) می‌خوانیم:

تاریخ کاشت لوبیا بسته به نقاط مختلف آب و هوای آن متفاوت بوده و به طور اعم بستگی به مقدار درجه حرارت خاک دارد و چون حداقل درجه حرارتی که برای رویش بذر لوبیا لازم است بین 12 تا 14 درجه سانتی گراد است، اجباراً کشت را موقعی شروع می کنند که سرمای بهاره رفع شده وحداقل درجه حرارت روزانه 12 درجه سانتی گراد باشد. این گیاه به خشکی مقاوم نیست ولی چون فصل رشد کوتاهی دارد و در عرض 2 تا 5 ماه می‌رسد در مناطقی که بارندگی تابستانه دارند می‌تواند کشت شود. در نقاط مختلف ممکن است از اواخر فروردین ماه شروع وتا اواخر اردیبهشت ماه به کشت لوبیا اقدام نمایند.

دوره رشد نوع لوبیا قرمز گلی از کاشت تا برداشت چهار ماه به طول می‌انجامد و قابل کشت در تمام نقاط ایران می‌باشد. موقع کشت لوبیا چشم بلبلی نیز بسته به آب وهوای مناطق مختلف و هدف کشت تفاوت دارد. در جاهایی که زمستان سردی دارند کاشت محصول در بهار انجام می‌گیرد ولی در جاهایی که زمستان نسبتاً گرم و ملایمی دارند به منظور کود سبز می‌توان آن را در زمستان نیز کشت نمود. این محصول معمولاً بعد از 80 روز از کاشت آماده برداشت می‌شود.

فهرست مطالب

فصل اول: بررسی بازار جهانی، تولید، مصرف، تجارت و ساختار بازار حبوبات
مقدمه
تعریف حبوبات
شناخت حبوبات
لوبیا
عدس
دال عدس
نخود زراعی
بازارجهانی، تولید، مصرف، تجارت وساختار بازار حبوبات
تولید جهانی حبوبات
سطح زیر کشت جهانی حبوبات
روند تولید جهانی حبوبات
عملکرد تولید حبوبات در کشورهای عمده تولید کننده
تولید کنندگان عمده حبوبات در جهان وسهم هر یک از تولید
تولید منطقه‌ای حبوبات
بهای تمام شده محصول درکشورهای عمده تولیدکننده حبوبات
مصرف جهانی حبوبات
روند مصرف جهانی حبوبات
مصرف کنندگان عمده
مصرف سرانه کشوره
پیش بینی روند‌های آتی
پیش بینی روند تولید جهانی حبوبات
پیش بینی روند سطح زیر کشت حبوبات در جهان
پیش بینی روند مصرف جهانی حبوبات
تجارت جهانی حبوبات
روند صادرات جهانی حبوبات
روند واردات جهانی حبوبات
وارد کنندگان عمده وسهم هریک
تعرفه واردات حبوبات در کشورهای مختلف
قیمت جهانی
روند قیمت جهانی
نحوه تعیین قیمت جهانی
عوامل مؤثر بر قیمت
بررسی تحولات بازارجهانی حبوبات
بررسی ساختار بازار
اندازه تمرکز در بازار جهان‌ی
بررسی عوامل تمرکز در جهان
بررسی وضعیت ضایعات و سهم از تولید
جمعبندی بخش اول
فصل دوم: بررسی بازار داخلی، تولید، مصرف، قیمت، ساختار بازار، نظام توزیع، نظام نظارت، حمایت از مصرف کننده، تجارت خارجی و حمایت تجاری
از حبوبات.
تولید حبوبات
بررسی سطح زیر کشت حبوبات
سایر حبوبات
بررسی تولید حبوبات
بررسی عملکرد تولید حبوبات
بررسی دوره زمانی تولید در ایران (نوسانات فصلی)
شیوههای حمایت از تولید محصول
وابستگی تولید به واردات نهاده‌ها
توزیع جغرافیایی تولید
تعداد و ظرفیت کارخانه‌های فرآوری حبوبات
بررسی سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی در زمینه حبوبات
بررسی تقاضای حبوبات
بررسی روند مصرف
پیش‌بینی مصرف حبوبات
بررسی مصرف سرانه
بررسی توزیع جغرافیایی مصرف
بررسی نقش حبوبات در تامین نیازهای غذایی
انرژی دریافتی از حبوبات و سهم دهک‌های مختلف درآمد‌ی
بررسی روند قیمت حبوبات
بررسی روند قیمت عمده فروشی
بررسی روند قیمت خرده فروشی
بررسی روند قیمت در مقاطع زمانی کمتر از یک سال
بررسی نظام توزیع ونظارت بر حبوبات
سیر تحولات توزیع حبوبات
بررسی سیستم ذخیره سازی حبوبات
بررسی شیوه‌های نظارت بر توزیع حبوبات
بررسی صادرات حبوبات در ایران
بررسی روند صادرات حبوبات
بررسی قیمت‌های صادراتی حبوبات
بررسی بازارهای هدف حبوبات
مشکلات مبتلا به صادرات حبوبات
بررسی حمایت‌های تجاری
حقوق ورود‌ی
مشوق‌های صادراتی
جمع بندی بخش دوم
فصل سوم: ارزیابی آثار سیاست‌های اقتصادی بر محصول، کالاها و فعالیت‌های مرتبط
مقدمه
اهمیت تنظیم بازار حبوبات
سیاست‌های حمایتی و تنظیم بازار حبوبات در کشورهای منتخب
سیاست‌های حمایتی و تنظیمی هند
سیاست‌های حمایتی و تنظیمی ایالات متحده امریکا
اتحادیه اروپا
ترکیه
کانادا
کشورهای عضو سازمان همکاری‌های اقتصادی (OECD)
بررسی سیاست‌های تنظیم بازار حبوبات در ایران
سیاست حمایت قیمتی
سیاست قیمت تضمینی
سیاست‌های پشتیبانی از تولید (ذخیره سازی و نگهداری، عرضه و توزیع حبوبات)
سیاست‌های مرزی
آثار سیاست‌های تنظیم بازار بر تولید، مصرف، قیمت و تجارت حبوبات
آثار سیاست‌های تنظیم بازار بر تولید
قیمت تضمینی و خرید تضمینی حبوبات
-آثار سیاست‌های تنظیم بازار بر تجارت خارجی حبوبات
آثار سیاست‌های تنظیم بازار بر مصرف و مصرف سرانه
آثار سیاست‌های تنظیم بازار بر قیمت حبوبات
رابطه مبادله
بازارهای موازی
بودجه دولت
جمع بندی
فصل چهارم: بسته سیاستی کاربردی در زمینه سرمایه‌گذاری و تولید و...
4-1 چالش‌های مهم بازار حبوبات
4-2 راهکارهای پیشنهادی جهت تنظیم بازار حبوبات
4-3 لایحه تنظیم بازار حبوبات
منابع و مراجع