کتاب بازار خرما مشتمل بر بررسی و پیش‌بینی مولفه‌های مهم بازار و ضایعات این محصول، روند تولید، مصرف، تجارت، سرمایه‌گذاری، نظام توزیع، روند صادرات و بازارهای هدف، مداخله دولت در این بازار و... است.

از مهم‌ترین محصولات باغی کشور خرما می‌باشد و ایران همواره یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان خرما در جهان بوده است. این محصول علاوه بر مصرف مستقیم غذایی، دارای کاربردهای وسیع صنعتی است. از این رو تولید خرما در تأمین امنیت غذایی و مواد اولیه صنایع داخلی، اشتغال و صادرات غیرنفتی اهمیت به سزایی دارد.

به طور کلی، با هدف کنترل عدم تعادل در بازار، رفع نارسایی‌های بازار و حمایت از تولیدکنندگان و مصرف کنندگان، دولت‌ها سیاست‌هایی را در بازار برخی محصولات کشاورزی اتخاذ می‌نمایند. اهمیت محصول خرما در کشور موجب شده که دولت طی سال‌های گذشته مجموعه‌ای از سیاست‌ها و اقدامات را در بازار این محصول به اجرا گذارد. به منظور ساماندهی بازار خرما در کشور، مطالعه همه جانبه این بازار و شناخت مؤلفه‌های مهم آن و نیز نقش دولت و نهادها و نحوه اثرگذاری آن‌ها در بازار این محصول حائز اهمیت است.

در بخشی از کتاب بازار خرما (The Market Of Dates) می‌خوانیم:

به رغم وجود ظرفیت بالای تولید خرما در کشور، مسائل و مشکلات جدی در نخلستان‌ها وجود دارد. سنتی بودن کاشت، داشت و برداشت، حداقل استفاده از مکانیزاسیون، وجود ارقام بذری، تنوع ار قام و نامرغوب بودن برخی از واریته‌ها، کمبود
آب و نامناسب بودن خاک با توجه به محدوده جفرافیایی کشت خرما - در سرتاسر نواحی جنوب کشور- از مشکلات مهم تولید خرما در ایران است.

میزان ضایعات تولید خرما بین 23-20 درصد در نواحی مختلف گزارش شده است. این رقم برای استان هرمزگان - که مراکز عمده تولیدی آن در نوار ساحلی بین شهرستان‌های گاوبندی (استان بوشهر) تا بندر جاسک به فاصله 40 تا 50 کیلومتر از ساحل دریا قرار دارد تا 50 درصد تولید نیز گزارش شده است. مشکل بیشتر نخلستان‌های این منطقه علاوه بر تنوع کشت و فراوانی ارقام درجه 2 و 3، وجود پایه‌های بذری و شرایط نامساعد آب و هوایی (بالا بودن رطوبت نسبی هوا) است. براساس برخی گزارش ها 80 درصد درختان خرمای این منطقه منشاء بذری دارند که از نظر عملکرد و مرغوبیت، محصول پست‌تری تولید می‌کنند. بیشتر محصول تولیدی این منطقه به صورت خوراک دام به مصرف می‌رسد و بخشی نیز به عنوان خوراک دام، با قیمت نازل به شیخ نشین‌های حوزه خلیج فارس صادر می‌شود. لطمه‌های وارده در اثر جنگ به نخلستان‌های آبادان و خرمشهر در استان خوزستان که از مراکز عمده تولید خرمای صادراتی کشور هستند از مشکلات دیگر بخش تولید است.

فهرست مطالب

فصل اول: بررسی بازار جهانی، تولید، مصرف، تجارت و ساختار بازار خرما
مقدمه
تولید جهانی خرما
سطح زیر کشت جهانی خرما
روند تولید جهانی خرما
عملکرد تولید خرما در کشورهای عمده تولید کننده
تولیدکنندگان عمده خرما در جهان و سهم هریک از تولید
تولید منطقه‌ای خرما
بهای تولید کننده محصول در کشورهای عمده تولید کننده خرما
مصرف جهانی خرما
روند مصرف جهانی خرما و پیش بینی آن
مصرف کنندگان عمده
مصرف سرانه کشورها
پیش بینی روندهای آتی
پیش بینی روند تولید جهانی خرما
پیش بینی روند مصرف جهانی خرما
تجارت جهانی خرما
روند صادرات جهانی خرما
صادرکنندگان عمده و سهم هر یک
روند واردات جهانی خرما
وارد کنندگان عمده و سهم هریک
تعرفه واردات خرما در کشورهای مختلف
قیمت جهانی
روند قیمت جهانی
نحوه تعیین قیمت جهانی و عوامل مؤثر بر قیمت
بررسی ساختار بازار
اندازه تمرکز در بازار جهانی
بررسی عوامل تمرکز در جهان
بررسی وضعیت ضایعات و سهم از تولید
جمع بندی
فصل دوم: بررسی بازار داخلی، تولید، مصرف، قیمت، ساختار بازار و...
تولید خرما
بررسی سطح زیرکشت خرما
بررسی تولید خرما
بررسی عملکرد تولید خرما
ساختار بازار نهاده‌های اصلی محصول
شیوه‌های حمایت از تولید محصول
توزیع جغرافیایی تولید
بررسی سرمایه گذاری داخلی و خارجی در زمینه خرما
بررسی تقاضای خرما
بررسی روند مصرف
پیش بینی مصرف خرما
بررسی مصرف سرانه
بررسی جایگاه خرما در سبد مصرفی خانوارهای شهری و روستایی
بررسی روند قیمت خرما
بررسی روند قیمت عمده فروشی
بررسی روند قیمت خرده فروشی
بررسی روند قیمت در مقاطع زمانی کمتر از یکسال
بررسی نظام توزیع و نظارت بر خرما
مسیر بازاررسانی و توزیع خرما
بررسی صادرات خرما در ایران
بررسی روند صادرات خرما
بررسی قیمت‌های صادراتی خرما
بررسی بازارهای هدف خرما
مشکلات مبتلا به صادرات خرما
بررسی حمایت‌های تجاری
حقوق ورودی
مشوق‌های صادراتی
جمع بندی بخش دوم
فصل سوم: ارزیابی آثار سیاست‌های اقتصادی بر محصول، کالاها و فعالیت‌های مرتبط
مقدمه
شیوه‌های مداخله دولت در بازار محصولات کشاورزی
سیاست‌های داخلی
سیاست‌های مرزی
سیاست‌های اقتصادی مرتبط با محصول خرما
بیمه محصول
توزیع نهاده‌های تولید یارانه‌ای
خرید تضمینی خرما
طرح اصلاح ساختار تولید و صادرات خرما
معافیت مالیاتی
مشوق‌های صادراتی
ارزیابی آثار سیاست‌های اقتصادی بر سرمایه گذاری
ارزیابی آثار سیاست‌ها بر تولید
ارزیابی اثر سیاست‌های اقتصادی بر قیمت محصول
تأثیر سیاست‌های اقتصادی بر صادرات
تأثیر سیاست‌های اقتصادی بر بازارهای موازی
تأثیر سیاست‌های اقتصادی بر بودجه دولت
بررسی میزان حمایت از محصول خرما
مدل عرضه محصول و سطح زیر کشت
قیمت‌ها و نرخ حمایت اسمی محصول خرما
اثر نرخ حمایت اسمی بر تولید خرما
اثر نرخ حمایت اسمی بر سطح زیرکشت خرما
جمع بندی و نتیجه گیری
فصل چهارم: تدوین بسته سیاستی کاربردی در زمینه‌های سرمایه گذاری و تولید، تنظیم بازار
مقدمه
مشکلات و محدودیت‌های بازار خرمای ایران در سطح تولید
در سطح بازرگانی و توسعه محصول خرما
برنامه‌های ساماندهی بازار خرما در کشورهای پیشرو
ساماندهی بازار خرما در کشور تونس
ساماندهی بازار خرما در کشور الجزایر
راهکارهای پیشنهادی جهت ساماندهی و تنظیم بازار
طرح تنظیم و ساماندهی بازار خرما
منابع و مراجع