...گاوآهن یا خیش یکی از قدیمی‌ترین و باارزش‌ترین اختراعات انسان است، اما خیلی قبل از اینکه انسان بوجود آید، زمین منظم شخم زده شده است و هنوز نیز این کار ادامه دارد و این عمل توسط کرم‌های‌خاکی انجام شده است ...چارلز داروین

کرم‌های‌خاکی مشهورترین گونه از شاخه کرم‌های حلقوی می‌باشند. کرم‌های‌خاکی و وابستگان آنها را در رده‌ای به نام Oligochaeta قرار می‌دهند. oligos به معنای کم و chaeta به معنای مو و تار می‌باشد. این موجودات را از این جهت کم‌تار می‌نامند که تعداد خارهای روی بدن آنها کم می‌باشد و این در مقایسه با رده‌ای دیگر به نام رده پرتاران می‌باشد. تاکنون در حدود 1000 گونه کرم‌خاکی شناخته شده است که از نظر طول بدن تنوع زیادی در آنها وجود دارد. طول بدن گونه‌ای از آنها کمتر از 1 میلی‌متر و گونه‌ای دیگر تا 1/2 متر می‌رسد. معمولاً برای مطالعه کرم‌های حلقوی در رشته زیست‌شناسی از کرم‌های‌خاکی به دلیل در دسترس بودن و مطالعه آسان آنها استفاده می‌شود و گونه‌ای از این کرم‌های‌خاکی به نام کرم‌خاکی معمولی هندی یا posthuma Pheretima برای شناخت خصوصیات اصلی کرم‌های‌خاکی مناسب است.

فهرست مطالب

طبقه بندی
زیستگاه طبیعی
رفتارها
نقب زدن و سوراخ کردن
کرم‌های‌خاکی موجودات فعال در شب
تغذیه کرم‌های‌خاکی
رفتارهای کرم‌خاکی در مقابل برخی تغییرات محیط
زاد و ولد کردن
خودترمیمی
شکل و ریخت خارجی
شکل و اندازه
رنگ
بند بند بودن
سر
انتهای عقبی
کمربند تناسلی یا کلیتلوم
خارها یا تارها
سوراخهای خارجی
دهان
مخرج
سوراخهای پشتی
سوراخهای خروج ادرار یا نفریدیوپور
سوراخهای دریافت اسپرم
سوراخ جنسی ماده
سوراخهای جنسی نر
برجستگی‌های جنسی
دیواره بدن
کوتیکول
اپیدرم
ماهیچه‌ها
ماهیچه‌های خارها
اپیتلیوم سیلومی
عملکرد دیواره بدن
حفره بدنی (سیلوم)
پرده صفاق (پریتونیوم)
جدارها یا تیغه ها
مایع سیلومی
عملکرد مایع سیلومی
حرکت
سیستم گوارشی
لوله گوارشی
دهان
حفره دهانی
حلق
مری
چینه دان
معده
روده
مخرج
بافت شناسی لوله گوارش
پریتونیوم
ماهیچه ها
اپیتلیوم
کوتیکول
غذا و مکانیسم تغذیه
گوارش
جذب
دفع
تنفس
سیستم خونی - عروقی
خون
رگهای خونی
الف) رگهای خونی طولی
رگ خونی پشتی
رگ خونی شکمی
رگ کنار مری
رگ زیرعصبی
رگ خونی فوق مری
ب) رگهای خونی جانبی یا عرضی
عروق خونی کناری منطقه جلویی (13 بند اول)
قلب‌ها
گره‌های قدامی
عروق حلقوی
عروق شکمی – پوستی
عروق خونی کناری در منطقه روده‌ای (بعد از 13 بند اول)
عروق جداری(commissural)
عروق پشتی‌ - روده‌ای
عروق شکمی‌ - روده‌ای
عروق شکمی – پوستی
ج) شبکه رگهای روده‌ای
شبکه‌های خونی خارجی
شبکه‌های خونی داخلی
غدد خونی
گردش خون
سیستم دفعی
الف) نفریدیوم‌های جداری
ساختمان
ترتیب
ب) نفریدیوم‌های حلقی
ج) نفریدیوم‌های پوستی
فیزیولوژی دستگاه دفعی
سلول‌های کلوراگوگن
سیستم عصبی
سیستم عصبی مرکزی
حلقه عصبی
طناب عصبی شکمی
سیستم عصبی محیطی
سیستم عصبی سمپاتیک یا خود مختار
مکانیسم عمل سیستم عصبی
اندامهای حس
گیرنده‌های روپوستی (اپیدرمی)
گیرنده‌های دهانی
گیرنده‌های نوری
سیستم تولید مثل
اندام تولید مثلی نر
الف) بیضه‌ها
ب) کیسه بیضه
ج) سمینال‌وزیکول‌ها
د) قیفهای مجرای اسپرم
ه) مجرای دفران
و) غدد پروستات
ز) غدد ضمیمه
اندام تولید مثلی ماده
الف) تخمدان‌ها
ب) قیفهای مجاری تخم‌بر
ج) مجاری تخم‌بر
د) کیسه دریافت اسپرم
لقاح یا بارور‌سازی
جفت‌گیری
تشکیل پیله (کوکون)
رشد و نمو
خودترمیمی
پیوندزدن
تطابق
اهمیت اقتصادی
نقش کرمها به عنوان طعمه و غذا
نقش کرمها در کشاورزی
نقش کرمها در پزشکی
نقش کرمها در آزمایشگاه‌ها
کرمهای مضر