در کتاب آموزش جامع بونسای (هنر باغبانی مینیاتور)، به تالیف فاطمه سادات بخشایش، با بونسای، که مجموعه‌ای از باغبانی و هنر است، آشنا می‌شویم. به واسطه بونسای گیاه با یک تغییر شکل تحمیل شده به یک مجسمه زنده تبدیل می‌شود.

چه نقاطی از طبیعت را بیشتر از هر جای دیگر دوست دارید؟ زیر درخت گیلاسی که تازه شکوفه کرده؟ جنگلی پر از درخت و پوشیده از خزه؟ سراشیبی کوهستانی پر از درخت‌های خاردار؟ بونسای شما را به محل دلخواهتان می‌برد.

یک هنرمند خلاق با حس زیبا شناسی و مهارت، با خلق یک بونسای در گلدان ظریف می‌کوشد تا درختی کهن بر فراز یک کوه و یا درختی کهنسال و با وقار روییده بر دشتی را تصویر کند. هنرمند با استفاده از مفاد زیبایی، تصویری از طبیعت را در قالب شکل مینیاتوری پدید می‌آورد. بونسای یک آرایش غیرطبیعی نیست بلکه در قالب یک تغییر شکل ساده، طبیعت اصلی را ذهن آدمی تداعی می‌کند.

بعضی از این درختان واقعا زیبا بوده و ارزش زیادی هم دارند. این هنر برای هزاران سال در چین رواج داشته و پس از ارتباط فرهنگی بین چین و ژاپن، به ژاپن منتقل شده است.

بونسای (Bonsai) از دو کلمه ژاپنی "بون=سینی" و "سای= کاشتن" تشکیل شده و در اصل به معنی کاشت درختان در سینی (ظروف کشیده و کم عمق) است. ستایش زیبایی طبیعت در ژاپن یک گرایش ملی است و کافیست به آرامش عجیب باغ‌های آن‌ها فکر کنید و یا به هنر "ایکه بانا" که در آن گل‌ها را به طرز عجیبی تزئین می‌کنند و یا کافیست که در نقاشی‌های آن‌ها به سبک "سو" که بسیار اصیل و پرطرفدار است دقت کنیم.

ژاپن کشور پرجمعیتی است که خشکی کمی دارد و باغبان‌ها فضای کمی برای کار و فعالیت داشته‌اند و به‌همین خاطر تلاش می‌کردند تا جوهره طبیعی باغ‌ها را در فضای کم بدست‌آورند. یک باغ درخت ژاپنی در فضای کم می‌تواند همان تصور حضور در جنگلی عظیم را به بیننده القا نماید. یا منزلی در توکیو که با دیواری از خیابان جدا شده است ممکن است آرامش و صفای یک بیشه را داشته باشد. شاید بخاطر همین فضای کمی که بر اثر زیادی جمعیت نصیب مردم می‌شده است، هنرمندان علاقمند به طبیعت در ژاپن بیشتر به جزئیات درختان و گیاهان دقت می‌کردند تا چشم‌انداز و مناظر بزرگ و وسیع.

مردم قدیم ژاپن علاقه زیادی به این گونه‌های غیر معمولی گیاهی داشتند. در واقع آندسته از درختانی که در شرایط طبیعی به این شکل عجیب و غریب و خیال‌انگیز در می‌آمدند و رشد طبیعی نمی‌کردند و کوچک می‌ماندند از ارزش بالایی برخوردار بودند. اینگونه درختان از سراسر ژاپن جمع می‌شدند.

در کتاب آموزش جامع بونسای (هنر باغبانی مینیاتور)، می‌خوانیم که چگونه در این هنر سعی می‌شود درختان را به‌صورت فرم پاکوتاه به اشکال گوناگون دربیارند. شکل بونسای خیلی مهم است و مفهوم آن را می‌رساند. بعضی از هنرمندان این هنر، بونساهای خیلی کوچک که حتی گاهی اوقات کوچکتر از کف دست هستند را پرورش می‌دهند که به اسم "مینی بونسای" شناخته می‌شود.

بونسای نیز مانند هنر "ایکه بانا" که هنر آرایش گل‌هاست، هنری است که هم در کشور خودش و هم در سراسر جهان علاقمندان بسیاری دارد. شاید در ابتدا کمی دشوار و پر زحمت باشد اما بی‌شک مانند تمام سرگرمی‌های اوقات فراغت در کنار دشواری‌ها، لذت خاص خود را دارا خواهد بود. بونسای از جمله سرگرمی‌هایی است که پس از یک دوره زحمت و تلاش، موفقیتی رضایت بخش را برای شما به ارمغان خواهد آورد.

هیچ‌کدام از افرادی که تازه شروع به نقاشی کرده‌اند انتظار ندارند که فوری شاهکاری را خلق کنند. هنر بونسای هم همینطور است و نباید انتظاری بیشتر از حد واقعیت از خود داشته باشید.

برای پرورش یک بونسای آگاهی عمومی از علوم باغبانی، نوردهی، تغذیه، نیاز آبی و همچنین هرس شاخه، برگ و ریشه لازم است. در واقع با استفاده از روش‌های خاص رشد گیاه را کم می‌کنند به‌طوری که به سلامت آن لطمه‌ای وارد نشود و هرس ریشه و برگ در فصل رشد باعث کاهش رشد شود. همچنین برای شکل دادن به گیاه با مرور زمان شکل دلخواه را به گیاه انتقال می‌دهند. تناسب درست بین اجزاء گیاه و همچنین تامین نیاز گیاه به پرورش یک بونسای سالم و زیبا کمک فراوانی می‌کند.
در کتاب آموزش جامع بونسای، یاد می‌گیرید که از طبیعت الهام بگیرید.

فهرست مطالب

فصل اول: بونسای؛ هنر باغبانی مینیاتور
فصل دوم: انواع بونسای
فصل سوم: ساخت و پرورش بونسای
فصل چهارم: انتخاب گلدان مناسب بونسای
فصل پنجم: خاک مناسب بونسای
فصل ششم: آبیاری بونسای
فصل هفتم: سیم‌کشی بونسای
فصل هشتم: کود‌دهی بونسای
فصل نهم: نور و دمای بونسای
فصل دهم: هرس بونسای
فصل یازدهم: تغییر مکان بونسای
فصل دوازدهم: آفات و امراض بونسایی
فصل سیزدهم: ابزار‌های مراقبت از بونسای
فصل چهاردهم: روش ویژه برای ساخت بونسای
فصل پانزدهم: نکات مهم در ساخت بونسای
فصل شانزدهم: معرفی نمونه‌های رایج بونسای