کتاب تکنیک‌های ارزشیابی پیشرفت تحصیلی نوشته‌ی نقی کمالی و حسن ملکی به بررسی مبحث اندازه‌گیری و ارزشیابی و تاثیر به‌ سزایی که در پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان دارد، پرداخته است.

با وجود این که سنجش یا ارزشیابی پیشرفته تحصیلی یادگیرندگان و اندازه‌گیری عملکرد آنان فعالیت آموزش معلم به شمار می‌آید ولی این فعالیت معلم را نباید جدا از جریان آموزش و تنها به‌ عنوان وسیله‌ای برای نمره دادن تلقی شود. هدف از اندازه‌گیری بازده یادگیری دانش‌آموزان و ارزشیابی از پیشرفت تحصیلی آنان علاوه‌ بر تعیین میزان یادگیری، کمک به معلم در بهبود بخشیدن به شیوه‌های آموزشی خود و تشخیص و رفع نواقص یادگیری دانش‌آموزان است.

امید است که کتاب حاضر برای دانشجویان علوم تربیتی و معلمان مفید واقع گردد.

در بخشی از کتاب تکنیک‌های ارزشیابی پیشرفت تحصیلی می‌خوانیم:

با توجه به تعاریف و مفاهیم اندازه‌گیری و ارزشیابی چنین استنباط می‌گردد که به طور کلی ارزشیابی جامع‌تر از اندازه‌گیری است، به گونه‌ای که علاوه بر جنبه‌های کمی، جنبه‌های کیفی رفتار را در بر می‌گیرد. اندازه گیری، عمل یا فرآیند کمی سازی، سنجیدن و اندازه گرفتن است و از این لحاظ درباره آنچه مورد اندازه‌گیری است هیچ نوع داوری ارزشی صورت نمی‌گیرد، اندازه‌گیری ویژگی‌های فیزیکی مانند وزن و طول بیانگر آن نیست که آنچه اندازه گرفته شده ارزشمند است. به همین ترتیب اندازه‌گیری ویژگی‌های روانی در علوم رفتاری، مانند دانش، خلق و خوی، منش، نگرش نسبت به پدیده‌های گوناگون، حل مساله، و استدلال مکانیکی به خودی خود، به ذات خود متضمن ارزش دادن به این ویژگی‌ها نیست. مقصود آن است که این خصیصه‌ها مورد علاقه پژوهنده است.

اما در ارزشیابی، درست عکس این مطلب صادق است؛ خصیصه‌های مورد مطالعه با دقت برگزیده می‌شود، زیرا این خصیصه‌ها باید معرف ارزش‌های تربیتی باشد. هدف‌های تربیتی بواقع همان ارزش‌های تربیتی و معرف خصیصه‌هایی است که مایلیم در یادگیرنده، پس از رو به رو شدن با مجموعه‌ای تجارب یادگیری، پرورش یابد. این خصیصه‌ها می‌تواند پیشرفت، نگرش نسبت به آنچه تعلیم داده می‌شود، احترام به خود (حرمت نفس)، و پیامدهای بسیاری را که متضمن ارزش گذاری است و به گونه کلی ارزش‌های تربیتی نامیده می‌شود، دربرگیرد.

فهرست مطالب
مقدمه
فصل 1: تعریف و مفهوم اندازه‌گیری
تعریف اندازه‌گیری
هدف اندازه‌گیری
مراحل اساسی اندازه گیری
مشکلات اندازه گیری
فصل 2: تعریف و مفهوم ارزشیابی
تعریف ارزشیابی
اهداف ارزشیابی
انواع ارزشیابی
تفاوت اندازه‌گیری با ارزشیابی
ضرورت آشنایی معلمان با اجرای ارزشیابی
مقدمات اجرای ارزشیابی
فصل 3: ابزار اندازه‌گیری و ارزشیابی
ابزار اندازه‌گیری
انواع آزمون
آزمون‌ها از نظر دقت ساخت
مراحل تدوین آزمون‌های استاندارد شده
تفاوت‌های آزمون‌های استاندارد شده با معلم ساخته
استفاده از آزمون‌های میزان شده و معلم ساخته در تصمیم‌گیری‌های آموزشی
آزمون‌ها از نظر موضوع
آزمون‌ها از نظر اجرا
تفاوت انواع آزمون‌ها
ویژگی‌های یک آزمون خوب
فصل 4: ارزشیابی کمی
ارزشیابی کمی
آزمون‌های کتبی
ویژگی‌های سوالات گسترده پاسخ
اصول تدوین و طراحی سوالات آزمون تشریحی
اصول نمره گذاری و تصحیح اوراق تشریحی
ویژگی‌های آزمون‌های محدود پاسخ
انواع آزمون محدود پاسخ
اصول تدوین و طراحی سوالات محدود پاسخ پرسشی
اصول نمره گذاری آزمون محدود پاسخ پرسشی
اصول تدوین و طرح آزمون محدود پاسخ کامل کردنی
انواع آزمون‌های عینی
ویژگی‌های آزمون‌های چند گزینه ای
اصول تدوین و طرح آزمون چند گزینه ای
اصول نمرهگذاری آزمون چند گزینه ای
ویژگی‌های آزمون صحیح- غلط
اصول تهیه و تدوین آزمون‌های صحیح-غلط
ویژگی‌های آزمون‌های جور کردنی
اصول تدوین و طراحی آزمون جور کردنی
نحوه ترکیب آزمون ها
ارزیابی اولیه آزمون
فصل 5: تحلیل آزمون‌های کتبی
جدول توصیفی
تمایز دهندگی آزمون‌ها
آزمون‌های هنجاری
آزمون‌های ملاکی
مدل راش
فصل 6: ارزشیابی کیفی
ارزشیابی کیفی – توصیفی
ویژگی‌های ارزشیابی کیفی – توصیفی
نتایج مورد انتظار ارزشیابی توصیفی
اهداف ارزشیابی توصیفی
مراحل ارزشیابی کیفی – توصیفی
مرحله اول: شناخت اهداف و انتظارات آموزش و نشانه‌های تحقق آن‌ها
مرحله دوم: جمع آوری اطلاعات
انواع مشاهده
روش‌های ثبت مشاهدات
ویژگی‌های فهرست وارسی
انواع پوشه کار
معیارهایی برای ارزشیابی پوشه‌ی کار
مرحله سوم: تحلیل و تفسیر
مرحله چهارم: باز خورد
انواع باز خورد
فصل 7: تفاوت‌های فردی و ارزشیابی
تفاوت‌های فردی ارزشیاب‌ها در موقعیت‌های واقعی
تفاوت‌های فردی ارزشیاب‌ها در موقعیت‌های ساختگی
علل وجود تفاوت‌های فردی در ارزشیابی
همسان سازی و تلاش برای ایجاد هماهنگی شناختی در ارزشیابی
نقش انتظارات در ارزشیابی
منابع
فهرست موضوعی