کتاب جایگاه فاکتورهای تربیتی در پیشگیری از ارتکاب جرایم نوشته‌ی احمد رضائیان راد و حامد مینا، به بررسی مبحث

«پیشگیری» که‌ آن را می‌توان یکی از راهبردهای اساسی در حوزه کنترل اجتماعی برشمرد، پرداخته است.

پیشگیری شامل مجموعه راهکارهای مستقیم و غیرمستقیم با هدف خلق امکانات و موقعیت‌های بازدارنده از وقوع جرم و کج‌روی طراحی و نوشته شده است. در کشور عزیزمان ایران، هنوز کمبود سیاست‌گذاری جامع در این عرصه بیش از پیش احساس می‌شود. مؤثرترین و بهترین راه مبارزه با رفتار کج‌روانه و ناهنجاری‌های اجتماعی پیشگیری از بروز جرم است و جایگاه والا و ارزشمندی در سیاست جنایی کشورها دارد. پیشگیری از جرم طبق تعریف «لایحۀ پیشگیری از وقوع جرم» عبارت است از «پیش‌بینی، شناسایی و ارزیابی خطر وقوع جرم و اتخاذ تدابیر و اقدامات لازم برای از بین بردن یا کاهش آن».

در طول قرون متمادی، اخذ چنین تدابیر و اقداماتی به دلیل حفظ حقوق فردی و اجتماعی و تأمین امنیت همه جانبه افراد، توجه دانشمندان علوم مختلف و سیاست‌مداران را به خود جلب کرده است. بزهکاری را می‌توان به منزله یک بیماری اجتماعی تلقی کرد که باید درمان شود. قاعدتاً برای مبارزه با هر مرضی باید نخست آن را شناخت و به زمینه‌های پیدایش آن پی‌برد، سپس بیمار را نجات داده و از بروز دوباره این عارضه پیشگیری نمود. چنانچه بزهکاری یک عارضه و آسیب اجتماعی تلقی شود، لذا «قشر نوجوان» به عنوان یکی از اقشار آسیب‌پذیر جامعه در معرض ابتلا به این عارضه هستند یا به نوعی به آن دچار شده‌اند. بررسی علت‌ها، سبب می‌شود که مسئولین مربوط، به چگونگی شکل‌گیری اعمال نابهنجار شناخت پیدا کنند، آنگاه شیوه‌های صحیح و مناسب مبارزه با آن‌ها را جستجو نمایند.

بنابراین چنین مطالعات و تحقیقاتی ضرورت دارند تا کج‌روی‌ها و جرایم بهتر و عمیق‌تر شناخته شود، منبع آن‌ها کشف گردد و در نهایت راه‌های اصلاح و بازپروری بزهکاران هموار شود. بالاخره این قبیل کاوش‌هاست که امکان پیش‌گیری از ابتلاء به انحراف و سقوط استعدادها را در نیروهای انسانی بالقوه جامعه، فراهم می‌سازد و خانواده و دولت، حال و آینده کشور از خسارات مادی و معنوی فراوانی رهایی می‌یابند.

پذیرش اصل برتری پیشگیری بر درمان، نه‌ تنها در مورد مباحث پزشکی که در زندگی اجتماعی افراد نیز کاربرد زیادی دارد. بر پایه این اصل و با گزینش شیوه‌های کارآمد و همچنین با در نظر گرفتن مجموعه‌ای از عناصر محیطی، اجتماعی و فنی می‌توان انگیزه افراد برای ارتکاب بزه و به‌ دنبال آن میزان جرم در میان آنان را کاهش داد. بنابراین پیشگیری اجتماعی از جمله مهم‌ترین مباحث اجتماعی است که در جامعه ما کمتر به آن پرداخته می‌شود.

در این کتاب سعی بر این است تا به بررسی دو عامل مهم اجتماعی یعنی خانواده و مدرسه به عنوان عناصر پیشگیری اجتماعی پرداخته شود.

در بخشی از کتاب جایگاه فاکتورهای تربیتی در پیشگیری از ارتکاب جرایم می‌خوانیم:

جرم و بزه به عنوان یک پدیده اجتماعی همانند دیگر پدیده‌های اجتماعی، دارای ابعاد مختلفی است و عوامل متعددی می‌تواند در پیدایش آن نقش داشته باشد و به همین دلیل، تغییر و تحول پدیده‌های اجتماعی به کندی صورت می‌گیرد. بنابراین، اگر محیط اجتماعی و اقتصادی و سیاسی در میزان بزه تأثیر مستقیم دارد، به صرف تشدید مجازات برای مجرمان یا برخورد شدید با آنان یا ایجاد رفاه اقتصادی و بالا بردن سطح معیشت زندگی، نمی‌توان از بروز بزهکاری در یک کشور جلوگیری نمود، بلکه پیش‌گیری از ارتکاب جرایم افراد، تلاش همه جانبه‌ای را در تمامی ابعاد طلب می‌کند تا بتوان در این زمینه، به موفقیت‌هایی دست یافت.

پیشگیری از بزهکاری و جرم هم یک امر ملی است و برای مبارزه با این پدیده علاوه بر استفاده از ساز و و کارهای دولتی باید از توانایی‌ها و مشارکت نهادهای مدنی نیز بهره‌برداری شود؛ از این رو، امروزه دولت‌ها تلاش می‌کنند در کنار اقدامات دولتی از اقدامات جامعه‌محور برای پیشگیری از جرم استفاده کنند تا این عمل به نتیجه موفقیت‌آمیزی منتهی گردد. حتی برخی کشورها مانند فرانسه در تدوین و اجرای برنامه‌های پیشگیری از بزهکاری مشارکت بخش‌های گوناگون اجتماعی، حکومتی و کنار گذاشتن قید و بندهای اداری، رسمی را در این زمینه به عنوان یک اصل پذیرفته‌اند؛ به گونه‌ای که هیأتی مرکب از نمایندگان وزارتخانه‌های مسئول در پیشگری از بزهکاری به همراه نمایندگان نهادهای جامعه محور به سیاستگذاری و تصمیم‌گیری در این زمینه می‌پردازند.

فهرست مطالب

پیشگفتار
فصل اول: تعاریف، مبانی و تاریخچه
فصل دوم: سیاست‌های آموزشی و تربیتی و پیشگیری از بزهکاری
نتیجه‌گیری
پیشنهادها
منابع و مآخذ