کتاب جبران خسارت حاصله از جرم نوشتۀ عباس درویشی، به معانی، ملاک‌ها و ریشه‌های تاریخی مفهوم خسارات مادی و معنوی به طور کامل با استفاده از منابع و صاحب نظران داخلی و منابع مختلف حقوقی و مدنی کشورهای خارجی پرداخته است.

در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، از جمله در اصول 39 و 40 ایراد هر گونه ضرر و خسارت ممنوع شده و طبق اصل 22 و 23 32 ق 10. از لطمه به حقوق معنوی انسان‌ها منع شده است و اگر خسارتی به حیثیت و شرافت و سرمایه معنوی کسی وارد آید طبق اصل 171 ق. ا. باید جبران شود و در قوانین عادی نیز تلویحاً و یا با الصراحه اشاراتی راجع به خسارت معنوی شده است که این امر نشانگر توجه شایان قانون‌گذار ما به موضوع خسارت معنوی و آبرویی می‌باشد. به هر صورت در کتاب جبران خسارت حاصله از جرم، سعی بر آن شده است که با بررسی در محدوده‌ی قوانین و مقررات، بالاخص قانون اساسی، قانون مسئولیت مدنی، آیین دادرسی کیفری، مجازات اسلامی و منابع معتبر فقهی به بحث و تجزیه و تحلیل پیرامون خسارت حاصله از جرم به ویژه در آثار حقوقی و کیفری آن پرداخته شود، تا با تبیین وجاهت و مشروعیت این موضوع، توجه و رسیدگی و جبران خسارت ناشی از جرم، مورد عمل مراجع محترم قضایی و مورد توجه و تاکید حقوق‌دانان واقعی گردد، باشد تا زمینه‌ی دستیابی بیشتر به نظم واقعی و استقرار عدالت و ایجاد محیط مساعد جهت ارتقاء فضائل اخلاقی، تامین آزادی‌های سیاسی و اجتماعی، ایجاد امنیت و آسایش همگانی و سایر اهداف مندرج در قانون اساسی فراهم آید، و با وضع قوانین متقن و محکم، و مرتفع نمودن نواقص موجود در این زمینه، مراجع محترم قضایی و امنیتی، همانگونه که اموال مردم را از تعدیات و تجاوزات محفوظ می‌دارند، با اتکا به چنین قوانین مستحکم، حیثیت، اعتبار و احساسات اشخاص حقیقی را نیز که از اهمیت و اولویت بیشتری برخوردار است از تعرضات و تعدیات محفوظ و مصون دارند و ضمانت‌های اجرایی برای این قوانین الزام‌آور وجود داشته باشد تا متجاوزین را از فکر تجاوز و تعدی به افراد باز دارد و خسارت‌های وارده به زیان دیدگان را مرتفع نماید.

در بخشی از کتاب جبران خسارت حاصله از جرم می‌خوانیم:

در بسیاری موارد، خطای شخصی موجب بروز خسارت مالی یا معنوی می‌گردد به بیان دیگر هرگاه بین دو طرف رابطه‌ای قراردادی نباشد و اقدام زیان‌بار عامل نیز بموجب قوانین ممنوع نباشد، اگر فعل یا ترک فعل عامل موجب بروز خسارتی گردد که بتوان به او منسوب نمود، ‌منشأ خسارت، ‌خطای شخص عامل است.

خطا در مفهوم گسترده ‌ی آن شامل ارتکاب فعل از روی سوء نیت و عمد و نیز بی‌مبالاتی غفلت و یا حتی خطای محض می‌گردد در تمام این موارد، رابطه‌ی علیت بین «فعل عامل» و «وقوع خسارت» باید وجود داشته باشد و او باید به حکم قانون و به طور قهری مسئولیت جبران خسارت وارد بر زیان دیده را بر دوش کشد.

این نوع مسئولیت که به عنوان ضمان قهری یا مسئولیت مدنی مرسوم گردیده است، دارای گستره‌ی فراوانی است مثال، اتلاف مال غیر بدون مجوز قانونی یا تصرف آن، توقیف و بازداشت شخص، توهین و اقتراء، ضرب و جرح و تهدید، هتک حریم منزل، سوء استفاده از شهرت تجاری یا علائم صنعتی؛ تحریف یا اقتباس نابجای یک اثر علمی یا ادبی و مانند آن، نمونه‌هایی از خسارات مالی یا معنوی هستند که ممکن است حتی بدون سوء نیت و از روی اشتباه عامل، بروز نمایند. در هر حال، در این قبیل موارد تقاضای جبران خسارت مبتنی بر خطای مدنی یا مسئولیت مدنی می‌باشد؛ یعنی همین که رابطه زیان با فعل مرتکب احراز شود او در برابر زیان دیده با رعایت شرایط دیگر مسئول جبران خسارت وارده شناخته می‌شود.

فهرست مطالب

مقدمه
فصل اول: کلیات
مبحث اول: معانی و ملاک‌ها و ریشه‌های تاریخی مفهوم خسارت معنوی
معنی خسارت
انواع تقسیمات خسارت و معیار آن
ملاک تشخیص خسارت مادی از معنوی
انواع خسارت معنوی
پیشینه تاریخی مفهوم خسارت معنوی در اسلام و قوانین کهن
پیشینه‌ی تاریخی خسارت معنوی در حقوق ایران
نگاهی تاریخی به خسارت معنوی در فرانسه
وجود ضرر
ارتکاب فعل زیانبار نامشروع
مبانی مسئولیت ناشی از ایراد خسارت
نظریه‌ی تقصیر و مفهوم آن
ایرادها به نظریه تقصیر
نظریه خطر
ایرادهای نظریه خطر
نظریه‌ی تضمین حق
فصل دوم: مسئولیت ناشی از خسارت در حقوق اسلام و اندیشه‌های حقوقی فرانسه
خسارت معنوی در حقوق اسلام
مستندات و مدارک قاعده لاضرر
روایات
انطباق عنوان ضرر با خسارت معنوی
انطباق عنوان ضرار با خسارت معنوی
شمول لفظی قاعده لاضرر بر اثبات جواز مطالبه خسارت معنوی
قاعده نفی عسروحرج و جبران خسارت معنوی
انطباق عنوان حرج بر خسارت معنوی
قاعده اتلاف و تسبیب
وجوه افتراق و اشتراک، اتلاف به مباشرت و تسبیب
تعزیر و جبران خسارت معنوی
معنای تعزیر پر در لغت و اصطلاح فقه
مفهوم و ماهیت تعزیر و جبران خسارت معنوی
تعزیر مالی کیفر خصوصی یا جبران خسارت معنوی
تعزیر مالی دردهای جسمانی ناشی از جنایت بر جسم، لطمه به عرض و خسارت ناشی از سب
معنای قصاص در لغت و اصطلاح فقه:
مفهوم و ماهیت قصاص و امکان جبران مالی خسارت معنوی
فصل سوم: مطالعه تطبیقی و مصادیق خاص خسارت معنوی
مسئولیت ناشی از ایراد خسارت معنوی در قانون اساسی
مسئولیت ناشی از ایراد خسارت معنوی در قانون مسئولیت مدنی
مسئولیت ناشی از ایراد خسارت معنوی درحقوق مدنی
مسئولیت ناشی از ایراد خسارت معنوی در قانون آیین دادرسی کیفری
خسارت معنوی در آئین دادرسی مدنی
مسئولیت ناشی از ایراد خسارت معنوی در حقوق اداری
مسئولیت ناشی از ایراد خسارت معنوی در قانون مجازات اسلامی
موضع قوانین مطبوعات نسبت به ایراد خسارت معنوی
مصادیق خاص خسارت معنوی در مطبوعات
توهین به اشخاص و افترا به وسیله‌ی مطبوعات
توهین به مقدسات در مطبوعات
توهین به مقامات رسمی درمطبوعات
سلب آزادی
به هم زدن وصلت
ایراد خسارت‌ معنوی‌ به‌ جمع‌ نامحصور
ایراد خسارت‌ معنوی‌ به‌ سندیکاها
ایراد خسارت‌ معنوی‌ به‌ انجمن‌ها
کودکان و خسارت معنوی
مسئولیت مدنی کودکان در فقه و حقوق اسلامی
جبران‌ ضرر و خسارت‌ به‌ عهده‌ کیست‌؟
فصل‌ چهارم‌: روش‌های‌ جبران‌ خسارت‌ معنوی‌ و افراد مستحق‌مطالبه‌ی‌ آن‌
راه‌های‌ جبران‌ انواع‌ خسارت‌ معنوی‌
نگاه کلی به روش‌های جبران خسارت معنوی
انواع‌ جبران‌ خسارت‌ معنوی‌
اعاده‌ وضعیت‌ سابق‌ یا روش‌ عینی‌
پرداخت‌ غرامت‌ یا جبران‌ خسارت‌ از راه‌ دادن‌ معادل‌
جبران‌ خسارت‌ به‌ روش‌ نمادین‌ و اسمی‌
پرداخت‌ غرامت‌ کیفری‌ و تنبیهی‌
نحوه‌ی ارزیابی و تعیین میزان انواع معنوی
نحوه‌ ارزیابی‌ خسارت‌ معنوی‌ و تفاوت‌تألم‌پذیری‌ افراد
روش‌ تعیین‌ مبلغ‌ جبران‌ خسارت‌
ملاک‌ زمان‌ ارزیابی‌
ملاک‌ ارزیابی‌ خسارت‌ در فرض‌ تعدّد اسباب‌
ارزیابی‌ و تقویم‌ خسارت‌ معنوی‌ ناشی‌ از آسییب‌های‌ جسمی‌
روش‌های‌ جبران‌ خسارت‌ معنوی‌ در لطمه‌های‌ روحی‌
مطالبه‌ی خسارت معنوی
افراد مستحق مطالبه‌ی خسارت معنوی
مطالبۀ‌ خسارت‌ معنوی‌ وارده‌ به‌ متوفی‌ از ناحیۀ‌ وراث‌ وبازماندگان‌ زیان‌ دیده‌
مطالبه‌ خسارت‌ معنوی‌ وارده‌ قبل‌ از فوت‌ متوفی‌
نظریۀ‌ عدم‌ امکان‌ انتقال‌ حق‌ مطالبۀ‌ خسارت‌ معنوی‌ به‌ ورثه‌
نظریۀ‌ انتقال‌ حق‌ مطالبۀ‌ ورثه‌ در صورت‌ مطالبۀ‌ زیان‌ دیده‌ قبل‌ از فوت‌
نظریه‌ امکان‌ انتقال‌ حق‌ مطالبه‌ به‌ ورثه‌
دعوای‌ مطالبۀ‌ خسارت‌ معنوی‌ ناشی‌ از فوت‌ مجنی‌ علیه‌ از ناحیه ‌وراث‌
مطالبۀ‌ خسارت‌ معنوی‌ ناشی‌ از جرح‌ منجر به‌ فوت‌ مجنی‌ علیه‌ از ناحیۀ‌ وراث‌ به‌ عنوان‌ قائم‌ مقام‌ او
رویه‌های قضایی در زمینه‌ی مطالبه جبران خسارت شخصی
اسباب معافیت
قوه‌ قاهره‌ یا حوادث‌ پیش‌بینی‌ نشده‌
تقصیر زیان‌ دیده‌
رضایت‌ زیان‌ دیده‌
نتیجه‌گیری
فهرست منابع
قرآن کریم
نهج البلاغه
فارسی
الف) ‌ کتب
ب) ‌پایان نامه‌ها
ج) منابع لاتین