کتاب قابلیت پیش بینی ضرر در مسئولیت غیر قراردادی، تالیف روح اله سعادتی راد، یکی از شرایط لازم برای مطالبه خسارت در مسوولیت قهری و قراردادی را، قابلیت پیش بینی ضرر معرفی می‌کند. در حالی که در حقوق ایران حکم صریحی در مورد قابلیت پیش بینی ضرر مقرر نشده است.

یکی از شرایط لازم برای مطالبه خسارت در برخی از نظام‌های حقوقی آن است که ضرر قابل پیش بینی باشد به موجب این نظریه، فقط خساراتی که در حین تشکیل قرارداد پیش بینی شده یا قابل پیش بینی بوده قابل مطالبه است. در حقوق برخی از کشورها مانند فرانسه به موجب ماده 1150 قانون مدنی این کشور صراحتاً این نظریه مورد پذیرش قرار گرفته است در نظام حقوقی کامن لا نیز این قاعده به طور وسیع مورد پذیرش واقع شده است.

به موجب ماده 4-4-7 اصول قراردادهای تجاری بین المللی، متعهد تنها مسئول خساراتی است که پیش بینی می‌کرده یا به طور متعارف قابل پیش بینی بوده است. همچنین در ماده 503-9 اصول حقوق قراردادهای اروپا نیز این نظریه به طور صریح مورد قبول واقع شده است.

به عقیده برخی از حقوق دانان نظریه قابل پیش بینی بودن ضرر مبنای قاعده تقلیل خسارت است و در محاسبه خسارات، قاعده تقلیل خسارت اساساً جنبه‌ای از نظریه قابلیت پیش بینی ضرر است. نظریه قابلیت پیش بینی ضرر در کتاب قابلیت پیش بینی ضرر در مسئولیت غیر قراردادی به این معنی است که متعاقدین فکر می‌کنند که خواهان اقدامات مناسب را جهت کاستن از خسارات وارده انجام خواهد داد، در واقع به موجب این نظریه، در زمان انعقاد قرارداد خوانده می‌تواند تصور کند که اگر او قرارداد را نقض کند طرف دیگر قرارداد احتمالاً متحمل میزان خسارت معین (مثلاً به میزان x) خواهد شد.

اما اگر طرف دیگر قرارداد اقدامات لازم و متناسب را بعد از نقض تعهد انجام دهد، میزان خسارت می‌تواند کاهش یابد. در نتیجه خسارتی که پیش بینی خواهد شد خسارت وارده منهای خسارت تقلیل یافته خواهد بود. بنابراین به موجب این عقیده چون انجام اقدامات لازم برای جلوگیری از ورود یا توسعه خسارت توسط خواهان یا زیان دیده امری قابل پیش بینی است، در نتیجه خسارت قابل تقلیل برای قابل مطالبه بودن خیلی بعید و دور است

فهرست مطالب

مقدمه
فصل اول
مبانی و تعاریف
مبحث اول مفهوم مسئولیت
تعریف مسئولیت مدنی
مبحث دوم انواع مسئولیت
گفتار اول مسئولیت قراردادی
گفتار دوم مسئولیت مدنی در معنای خاص (مسئولیت قهری)
مبحث سوم مبانی نظری مسئولیت
گفتار اول: نظریه تقصیر
گفتار دوم: نظریه ایجاد خطر
گفتار سوم (نظریه تضمین حق)
مبحث چهارم منابع مسئولیت
گفتار اول .غصب و انچه در حکم غصب است
گفتار دوم.اتلاف
گفتار سوم
گفتار چهارم: تفاوت بین اتلاف و تسبیب
مبحث پنجم: ارکان تحقق مسئولیت مدنی
گفتار اول: ضرر
الف: ضررمادی
ب: زیان معنوی
ج: صدمه‌ ‌بدنی
گفتار دوم: شرایط‌ ضرر قابل ‌مطالبه
الف: ضرر باید مسلم و مستقیم باشد
ب:فعل ‌زیانبار
ج: رابطه سببیت
مبحث ششم: شرایط مسئولیت قراردادی
گفتار اول: وجود قرارداد نافذ
گفتار دوم: نقض قرارداد
گفتار سوم: خسارت ناشی از نقض قرارداد باشد
مبحث هفتم: مسئولیت غیرقراردادی
گفتار اول: حمل رایگان مسافر
گفتار دوم: تعهداتی که بوسیله قانون، عرف و یا شروط ضمنی تحمیل می شود
گفتار سوم: مسئولیت آخذ بالسوم
گفتار چهارم: ضمان درک
تبصره- وحدت یا تعدد مسئولیت در فقه
مبحث هشتم: از حیث دادرسی (نقش قاضی در انتخاب مبنای حکم)
مبحث نهم: آثار مترتب بر انتخاب هر یک از دو مبنا
گفتار اول: از حیث دادگاه صلاحیت دار
گفتار دوم: تفاوت اثبات در دو مسئولیت
گفتار سوم: تفاوت درجه خطا
گفتار چهارم: زمان تخمین خسارت در دو مسئولیت
گفتار پنجم: ارزش ادله در دو مسئولیت
گفتار ششم: تفاوت ادله در دو مسئولیت
گفتار هفتم: تفاوت قانون حکم بر دو مسئولیت (تعارض قوانین)
الف- قانون حاکم بر مسئولیت قراردادی
ب- قانون حاکم در مسئولیت قهری
گفتار هشتم: قانون لازم الاجرا در دو مسئولیت (تعارض قوانین در زمان)
الف: اعمال حقوقی
ب- وقایع حقوقی
گفتار نهم: میزان خسارت قابل جبران در دو مسئولیت
الف- قابلیت پیش بینی و غیر قابل پیش بینی
ب- خسارت تنبیهی
ج- خسارت معنوی
د- تقصیر زیان دیده
گفتار دهم:تفاوت تضامن در دو مسئولیت
گفتار یازدهم:شرط عدم مسئولیت در دو مسئولیت
گفتار دوازدهم: تفاوت در مرور زمان
گفتار سیزدم: ملاک ارزیابی خسارت
1- خسارات مورد انتظار
2- خسارات مورد استرداد
3- خسارات مورد اعتماد
4- خسارات جبرانی
مبحث دهم: قابلیت پیش بینی ضرر در حقوق ایران
گفتار اول: قابلیت پیش بینی ضرر در قوانین موضوعه
الف- ماده 221 قانون مدنی
ب: ماده 623 قانون مدنی
ج: مواد 379 و 386 قانون تجارت
ه: ماده 520 آیین دادرسی مدنی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی
گفتار دوم: لزوم قابل پیش بینی بودن ضرر در دکترین حقوقی
نقد این نظریه
نظریه مختار
فصل دوم
قاعده پیش بینی پذیری در مسئولیت قراردادی و غیر قراردادی
مبحث اول: قلمرو قاعده پیش بینی پذیری ضرر و مبانی آن
گفتار اول- قلمرو قاعده
الف- مسئولیت قراردادی حقوق کشورهای دیگر
1- در نظام حقوقی کامن لا
2- در کنوانسیون سازمان ملل- 1980 وین در بیع بین المللی کالا
3- در حقوق فرانسه
4 - در اصول قراردادها (Unidroit)
5 - در حقوق مصر
6- در مسئولیت غیر قراردادی
ب- در حقوق ایران
1-مسئولیت قراردادی در حقوق مدنی
2 - در حقوق تجارت
3 - در قانون دریایی
4- در مسئولیت غیرقراردادی
5- مسئولیت مالک در قانون مجازات اسلامی
6- قابل پیش بینی بودن ضرر در ضمان تسبیب
تبصره: معیار نوعی یا شخصی در تسبیب
گفتار دوم- مبانی قاعده
الف- در مسؤولیت قراردادی
1- حاکمیت اراده
2- حمایت از منافع قراردادی
ب- در مسئولیت غیرقراردادی
مبحث دوم- اجرای قاعده پیش بینی پذیری و ضرر و استثنائات آن
گفتار اول- اجرای قاعده
الف- در مسؤولیت قراردادی
تبصره اُفت ارزش پول
ب- در مسوولیت غیر قراردادی
ج- لزوم پیش بینی ضرر توسط زیان دیده
د- ضابطه تشخیص زیان پیش بینی پذیر (ملاک نوعی یا شخصی)
ه- پیش بینی میزان و اهمیت ضرر
گفتار دوم- اما استثنائات قاعده
الف- تقصیر عمدی و آنچه در حکم آن است.
ب- خسارات بدنی
نتیجه گیری
منابع و مآخذ
الف) فارسی
ب: قوانین